Giờ ra chơi buổi sáng, một góc hành lang lớp học rộn rã tiếng cười nói của nhóm bạn thân. Các bạn tụm năm tụm ba xôn xao bàn tán về việc đăng ký thi chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, chuẩn bị hồ sơ xin học bổng và làm thủ tục chứng minh tài chính tiền tỷ để sang trời Tây du học vào mùa thu tới. Người này hào hứng khoe chiếc ba lô hàng hiệu vừa được bố mẹ sắm cho, người kia kể về những buổi học kèm riêng với giáo viên bản xứ đắt đỏ. Không khí ngập tràn những ước mơ rạng rỡ về một chân trời mới mở toang phía trước.
Bạn ngồi lặng lẽ ở góc bàn cuối lớp, cúi đầu dán mắt vào cuốn vở bài tập đã sờn gáy mà hai tai nóng bừng. Trong túi áo khoác đồng phục của bạn là tờ thông báo tiền đóng học phí ôn thi tốt nghiệp tháng này mà bạn chưa dám đưa cho mẹ xem. Bạn biết rõ gia cảnh nhà mình: Bố đang vất vả chạy từng cuốc xe ngoài trời nắng gắt, mẹ cặm cụi bán từng mớ rau ngoài chợ để gom góp từng đồng cho bạn ăn học. Khoảng cách vật chất phũ phàng biến bạn thành một người ngoài cuộc lạc lõng ngay giữa những người bạn cùng trang lứa. Bạn nuốt cay đắng vào lòng, tự hỏi tại sao vạch xuất phát của cuộc đời lại bất công và chênh lệch đến nghẹn lòng như vậy.
Tiếng xôn xao hồ sơ du học và góc lớp lặng lẽ của một đứa con nhà nghèo
Khoảng cách giàu nghèo trong môi trường học đường là một thực tế trần trụi và đau đớn mà nhiều học sinh có hoàn cảnh bình dân phải đối mặt mỗi ngày. Khi còn nhỏ học cấp một hay cấp hai, sự khác biệt về kinh tế gia đình chưa lộ rõ qua những bộ quần áo đồng phục giản dị. Nhưng bước vào lớp mười hai, khi cánh cửa tương lai mở ra với những lựa chọn mang tính bước ngoặt, sự chênh lệch về bệ phóng tài chính bỗng nhiên hiện hình rõ mồn một như một vực sâu ngăn cách.
Bạn nhìn bạn bè xung quanh thảnh thơi chọn trường đại học danh tiếng ở nước ngoài mà không cần bận tâm đến học phí hay sinh hoạt phí đắt đỏ. Họ có bố mẹ hậu thuẫn từ chiếc máy tính xách tay hiện đại đến các khóa học kỹ năng đắt tiền. Trong khi đó, nỗi lo lớn nhất của bạn mỗi đầu tháng là làm sao để đóng đủ tiền học đúng hạn mà không phải nhìn thấy nét mặt âu lo, thở dài của mẹ. Bạn cảm thấy mình như đang chạy đua trên một đường chạy không cân sức: Người ta được trang bị giày thể thao xịn và khởi đầu từ nửa chặng đường, còn bạn phải chạy chân trần từ vạch số không đầy sỏi đá.
Sự thua thiệt về hoàn cảnh kinh tế dễ dàng biến thành một sự tủi thân sâu sắc gặm nhấm lòng tự trọng của tuổi mới lớn. Bạn bắt đầu né tránh những buổi liên hoan hay tụ tập trà sữa của lớp vì sợ không đủ tiền chia hóa đơn. Bạn giấu nhẹm hoàn cảnh gia đình, sợ bạn bè nhìn thấy căn nhà trọ chật chội hay chiếc xe máy cà tàng của bố mỗi giờ tan trường. Bạn thu mình lại trong vỏ ốc tự ti, cảm thấy những nỗ lực học tập của mình thật nhỏ bé và vô nghĩa trước sức mạnh của đồng tiền.
Vết thương mặc cảm xuất phát điểm và chiếc bẫy tự ti trước vạch đích của người khác
Tại sao sự khác biệt về điều kiện kinh tế lại có sức tàn phá ghê gớm đến niềm tin của một người trẻ như vậy? Để tháo gỡ nút thắt này, tụi mình cần nhìn thẳng vào cơ chế tâm lý so sánh xã hội và chiếc bẫy tự phủ nhận giá trị của chính bản thân. Khi liên tục chứng kiến bạn bè đạt được những cơ hội lớn nhờ điều kiện gia đình, bạn vô thức rơi vào cái bẫy so sánh một chiều: Bạn lấy vạch đích và sự may mắn của người khác để làm thước đo đánh giá năng lực của mình.
Thói quen tự ti và co rúm người lại trước bạn bè khá giả thực ra không bắt đầu từ kỳ thi đại học này. Nó bắt nguồn từ đứa trẻ mười tuổi năm xưa, từng bẽ bàng khi nhìn bạn bè khoe những đôi giày đắt tiền còn mình phải mang đôi dép tổ ong cũ rách đến lớp, khiến bạn tin rằng sự thiếu thốn vật chất là một vết nhơ đáng xấu hổ của bản thân. Ký ức về sự chê bai vô tình thuở ấu thơ đã gieo vào lòng bạn một nỗi mặc cảm dai dẳng: Bạn tin rằng nếu mình không sinh ra trong một gia đình giàu có, mình sẽ mãi mãi là một kẻ yếu thế và không bao giờ có quyền ngẩng cao đầu trước cuộc đời.
Chiếc bẫy tâm lý nguy hiểm nhất là khi bạn bắt đầu oán trách số phận và đổ lỗi cho cha mẹ. Bạn giận dỗi vì sao bố mẹ mình không giàu có như bố mẹ người ta, tại sao mình phải sinh ra trong một nếp nhà nghèo khó. Sự oán trách đó biến thành cảm giác tội lỗi cắn rứt, khiến bạn vừa thương cha mẹ vất vả, lại vừa bất mãn với hiện thực. Bạn rơi vào trạng thái bế tắc tinh thần, vừa muốn buông xuôi vì nghĩ cố gắng cũng chẳng bằng người ta có bệ phóng sẵn, vừa dằn vặt bản thân vì sự bất hiếu trong suy nghĩ.
Sự thật về bệ phóng vật chất và giá trị của sức bền nội lực
Trong thực tế cuộc sống và sự nghiệp sau này, xuất phát điểm kinh tế quả thực là một lợi thế ban đầu rất lớn. Tiền bạc giúp người ta tiếp cận điều kiện học tập tốt hơn và có nhiều cơ hội thử sai hơn. Nhưng bệ phóng gia đình không bao giờ là yếu tố duy nhất định đoạt sự thành bại của cả một đời người. Cuộc đời là một chặng đua marathon dài bốn mươi năm mưu sinh, chứ không phải một cuộc thi chạy nước rút một trăm mét.
Những người sinh ra từ hoàn cảnh khó khăn thường sở hữu những phẩm chất vô giá mà tiền bạc không thể mua được: Đó là sức chịu đựng bền bỉ trước nghịch cảnh, sự thấu hiểu sâu sắc với nỗi vất vả của người lao động, và ý chí tự lập kiên cường không bao giờ bỏ cuộc. Chiếc ví mỏng của cha mẹ có thể tước đi của bạn cơ hội đi du học sớm, nhưng nó trao cho bạn cơ hội rèn luyện bản lĩnh sống thực tế ngay từ những năm tháng tuổi trẻ. Khi bạn tự tay kiếm được từng đồng tiền bằng chính giọt mồ hôi của mình, bạn sẽ trân trọng giá trị cuộc sống hơn bất kỳ ai. Học đại học trong nước với một quyết tâm cao độ và sự rèn luyện bền bỉ hoàn toàn có thể giúp bạn đạt được những thành tựu rực rỡ không thua kém bất kỳ du học sinh nào. Môi trường giáo dục đại học chất lượng trong nước hiện nay có rất nhiều cơ hội giao lưu học thuật và thực tập tại các tổ chức hàng đầu cho những bạn sinh viên thực sự có tài năng. Sự nỗ lực của riêng mình không bao giờ bị phản bội nếu bạn biết tích lũy kiến thức chuyên môn mỗi ngày và không ngừng trau dồi khả năng ngoại ngữ của mình. Thay vì ghen tị với đôi cánh có sẵn của người khác, hãy kiên trì rèn luyện cho đôi chân của mình thật dẻo dai để có thể trèo đèo lội suối qua mọi gian nan cuộc đời.
“Xuất phát điểm gia đình là tấm vé bốc thăm của số phận, nhưng cách bạn bước đi và kiên định với thực lực của riêng mình mới là thứ định đoạt nhân cách và tương lai của bạn.”
Ba bước kiểm kê thế mạnh độc bản và kiên định với lộ trình của riêng mình
Để vượt qua nỗi mặc cảm hoàn cảnh và tự tin bước đi trên con đường của riêng mình, bạn hãy thực hiện 3 bước hành động cụ thể dưới đây bằng những vật dụng có sẵn trong tay:
-
Bước 1: Lấy cuốn sổ tay nhỏ lập bảng kiểm kê thế mạnh độc bản của riêng mình. Đừng nhìn vào tài sản của người khác để rồi tự làm khổ mình. Hãy lấy một trang sổ tay trắng, kẻ làm 3 cột rõ ràng để kiểm kê vốn liếng của riêng bạn. Cột 1 ghi những kỹ năng học tập bạn làm tốt nhất như khả năng tự học Toán, tính cẩn thận khi làm bài hay sự kiên trì giải bài tập khó suốt 3 tiếng. Cột 2 ghi lại những phẩm chất tính cách đáng quý: Sự hiếu thảo, tính tiết kiệm, biết quan tâm đến người thân và không ngại khó khăn. Cột 3 ghi lại những mục tiêu cụ thể bạn muốn đạt được trong năm nay. Khi nhìn thấy những điểm mạnh thực chất của bản thân hiện diện trên trang giấy, bạn sẽ nhận ra giá trị của mình nằm ở nội lực bên trong chứ không phải ở chiếc ví tiền.
-
Bước 2: Xây dựng lộ trình chinh phục trường đại học trong nước với mục tiêu học bổng rõ ràng. Nếu không thể đi du học tiền tỷ, cánh cổng các trường đại học công lập uy tín trong nước luôn rộng mở chào đón những người nỗ lực thật sự. Hãy lên mạng tìm hiểu cẩn thận các chương trình học bổng khuyến khích học tập của các trường đại học lớn. Lập một bảng tính trên giấy liệt kê điểm chuẩn 3 năm gần nhất của ngành bạn yêu thích, các tiêu chí xét học bổng toàn phần hoặc bán phần dành cho tân sinh viên nghèo vượt khó. Khi bạn biến ước mơ thành một bản kế hoạch điểm số chi tiết từng môn, tâm trí bạn sẽ dồn 100% năng lượng vào việc ôn thi thay vì lãng phí thời gian vào những suy nghĩ so đo buồn tủi.
-
Bước 3: Học cách trân trọng nếp nhà lương thiện và mở lòng sẻ chia với bạn bè. Đừng bao giờ xấu hổ vì cha mẹ mình làm nghề lao động chân tay giản dị. Một gia đình nghèo nhưng sống lương thiện, ấm ức không làm điều sai quấy và luôn hết lòng vì con cái là một bệ đỡ tinh thần vô cùng vững chắc. Hãy tự hào về những giọt mồ hôi nhọc nhằn của bố mẹ để lấy đó làm động lực phấn đấu. Khi ở lớp, hãy bình thản chia sẻ sự thật nếu bạn bè hỏi đến, không cần giấu giếm cũng không cần tự ti. Một người thực sự có lòng tự trọng và sự đàng hoàng sẽ luôn nhận được sự tôn trọng chân thành từ bạn bè xung quanh, bất kể gia cảnh của họ giàu hay nghèo.
Mời bạn cùng đọc thêm góc phản tư Cảm giác tự ti vì hoàn cảnh gia đình không khá giả bằng bạn bè để soi chiếu vết thương so sánh và học cách trân trọng nếp nhà lương thiện của mình.