Nghẹn đắng trong lòng khi bạn thân đỗ vào tập đoàn lớn còn mình trượt

Buổi tối hôm ấy trong căn phòng trọ chật chội, tiếng chuông điện thoại reo vang kèm theo tiếng reo hò vỡ òa sung sướng của người bạn thân cùng phòng. Bạn ấy vừa nhận được email thông báo trúng tuyển chương trình quản trị viên tập sự của một tập đoàn công nghệ đa quốc gia hàng đầu, đi kèm mức lương khởi điểm hàng chục triệu đồng và cơ hội tu nghiệp nước ngoài. Bạn thân ôm chầm lấy bạn, lay mạnh đôi vai bạn trong niềm hạnh phúc tột cùng. Bạn nở một nụ cười thật tươi, miệng liên tục thốt ra những lời chúc mừng chân thành nhất, nhưng tận sâu nơi đáy lòng, một cảm giác lạnh ngắt và nghẹn đắng bỗng dưng trào dâng bóp nghẹt cổ họng.

Cùng lúc đó, màn hình máy tính của bạn vẫn đang mở bức thư từ chối thứ mười từ một công ty nhỏ mà bạn đã nộp đơn suốt một tháng qua. Hai đứa từng cùng nhau thức trắng đêm ôn thi đại học, cùng nhau chia đôi gói mì tôm những ngày cuối tháng và cùng nhau chia sẻ ước mơ lập nghiệp khi ra trường. Vậy mà trong khoảnh khắc định mệnh này, khoảng cách giữa hai người bỗng chốc như bị kéo giãn ra vô tận: Một người đã bước chân lên chuyến tàu cao tốc bước vào thế giới thành đạt, còn một người vẫn loay hoay kẹt lại nơi sân ga vắng vẻ không biết tương lai sẽ đi về đâu. Nhìn bạn thân háo hức gọi điện về quê báo tin vui cho cha mẹ, bạn lặng lẽ bước ra ban công, nhìn xuống dòng xe cộ tấp nập bên dưới mà hai hàng nước mắt thi nhau rơi xuống.

Niềm vui gượng gạo bên mâm cơm chúc mừng bạn thân đỗ việc

Cảm giác nghẹn ngào và ghen tị ngầm trước sự thành công vượt trội của bạn thân là một trong những trải nghiệm tâm lý khó chịu và đáng xấu hổ nhất mà một người trẻ có thể trải qua. Bạn tự trách mình thậm tệ: Tại sao mình lại là một kẻ nhỏ nhen và đố kỵ như vậy? Người thành công là bạn thân nhất của mình, người đã từng kề vai sát cánh giúp đỡ mình vượt qua bao khó khăn, đáng lẽ ra mình phải vui mừng khôn xiết cho bạn ấy mới phải. Sự xuất hiện của cảm giác ghen tị khiến bạn cảm thấy ghê tởm chính bản thân mình, như thể bạn vừa lộ ra một mảng tối nhơ nhuốc trong tâm hồn mà không dám để cho bất kỳ ai nhìn thấy.

Trong bữa cơm liên hoan tối hôm đó, bạn cố gắng tỏ ra thật hào hứng, nâng ly chúc mừng và phụ bạn dọn dẹp bát đĩa. Nhưng mỗi lời chúc bạn thốt ra dường như đều mang theo một vị đắng chát. Từng lời khen ngợi của bạn bè chung nhóm dành cho bạn thân như những mũi kim châm vào lòng tự ái của bạn. Bạn cảm thấy mình trở nên vô hình, một cái bóng mờ nhạt ngồi bên cạnh ánh hào quang rực rỡ của người chiến thắng. Bạn sợ hãi ánh mắt thương hại của mọi người xung quanh, sợ ai đó vô tình hỏi: ‘Thế dạo này mày đã có kết quả xin việc ở đâu chưa?’.

Nỗi đau này không đơn thuần là việc bạn chưa tìm được việc làm, mà là sự sụp đổ của ảo tưởng về sự tương đồng. Suốt bốn năm đại học, bạn và bạn thân luôn song hành cùng nhau với cùng điểm số, cùng kiến thức và cùng một lối sống giản dị. Bạn từng tin rằng hai đứa có cùng một bệ phóng và sẽ cùng nhau bước vào đời trên một đường chạy ngang sức. Nhưng cánh cửa tập đoàn lớn vừa mở ra đã tàn nhẫn phơi bày một thực tế khác: Năng lực của bạn thân được thị trường công nhận với mức giá cao, trong khi giá trị của bạn dường như vẫn là một con số không tròn trĩnh. Sự so sánh ngầm tự động diễn ra trong đầu khiến bạn cảm thấy mình như một kẻ thất bại thảm hại.

Chiếc bẫy so sánh xã hội và nỗi sợ bị bỏ rơi lại phía sau

Tại sao tụi mình lại rất khó chịu khi người thân thiết nhất bên cạnh đạt được thành công lớn, trong khi tụi mình hoàn toàn bình thản trước thành công của những người xa lạ trên mạng xã hội? Để soi tỏ cội nguồn của sự nghẹn đắng này, tụi mình cần nhìn thẳng vào cơ chế so sánh với những người gần gũi và nỗi sợ hãi tột cùng về sự bỏ rơi.

Cơn ghen tị ngầm với bạn thân thực ra không bắt đầu từ lá thư trúng tuyển hôm nay. Nó bắt nguồn từ đứa trẻ chín tuổi năm xưa, từng bị người lớn trong nhà đem ra so sánh với người anh em họ hoặc đứa bạn hàng xóm cùng trang lứa: ‘Nhìn con nhà người ta thi được giải nhất kìa, sao con học hành lẹt đẹt thế?’. Ký ức về những lời chê bai so sánh thời thơ ấu đó đã in sâu vào lòng bạn một niềm tin sai lệch: Bạn tin rằng tình yêu thương và sự công nhận của thế giới này là một thứ tài nguyên hữu hạn, và nếu người bên cạnh bạn tỏa sáng rực rỡ, điều đó đồng nghĩa với việc bạn là kẻ vô dụng và không còn xứng đáng được yêu thương.

Mặt khác, bạn thân là người đồng hành gần gũi nhất với chính bạn. Khoảng cách địa lý và hoàn cảnh sống tương đồng khiến bạn không thể tìm ra lý do để tự an ủi mình như khi so sánh với những người giàu có xa lạ. Khi bạn thân vượt lên, bạn lập tức đối mặt với một nỗi sợ hãi hiện sinh: Sợ tình bạn đẹp đẽ bấy lâu nay sẽ rạn nứt vì sự chênh lệch đẳng cấp, sợ những chủ đề nói chuyện chung sẽ biến mất khi bạn ấy bước vào môi trường thượng lưu, và sợ nhất là viễn cảnh một ngày nào đó bạn thân sẽ nhìn mình bằng ánh mắt kẻ cả, ban ơn.

Chi phí tinh thần của sự đố kỵ và cái giá của lòng tự trắc ẩn

Cái giá phải trả cho việc ôm giữ sự đố kỵ ngầm trong lòng là vô cùng nặng nề đối với sức khỏe tinh thần của bạn. Nó như một thứ chất độc ăn mòn dần mọi cảm xúc tích cực, khiến bạn không thể tận hưởng bất kỳ niềm vui nào trong cuộc sống. Mỗi lần bạn thân kể về công việc mới, đồng nghiệp mới hay mua sắm những món đồ giá trị, bạn lại thu mình lại trong sự phòng thủ cay đắng. Bạn bắt đầu tìm kiếm những lỗi sai vụn vặt của bạn ấy để thầm mong bạn ấy vấp ngã, rồi ngay sau đó lại bị nhấn chìm trong cơn dằn vặt tội lỗi vì sự xấu xa của bản thân.

Sự giằng xé nội tâm này làm cạn kiệt toàn bộ năng lượng sống và sức sáng tạo của bạn. Thay vì tập trung rà soát lại hồ sơ xin việc, trau dồi thêm kỹ năng phỏng vấn hay nâng cao trình độ chuyên môn của chính mình, bạn lại dành hàng giờ lướt mạng xã hội theo dõi nhất cử nhất động của bạn thân để rồi tự chuốc lấy cay đắng. Để thoát khỏi chiếc bẫy tinh thần độc hại này, bạn cần hiểu rằng ghen tị là một phản xạ tự nhiên của con người khi cảm thấy vị thế của mình bị đe dọa. Bạn không phải là một kẻ xấu xa, bạn chỉ là một con người đang mang trong mình những tổn thương chưa lành và một nỗi tự ti sâu sắc về giá trị của bản thân. Học cách chúc mừng thành công của người khác bằng một tâm thế bình an chính là đỉnh cao của sự trưởng thành và lòng bao dung. Mỗi người trẻ khi bước vào đời đều phải đối mặt với những khoảng thời gian chông chênh và hoang mang tột độ về vị thế của mình.

“Thành công của người bạn thân không lấy đi bất kỳ cơ hội nào thuộc về bạn, mỗi người sinh ra đều có một múi giờ và một con đường riêng để nở rộ.”

Thành thật với chính mình và học cách chúc phúc chân thành

Để hóa giải cảm giác nghẹn đắng trong lòng và học cách yêu thương con đường riêng của mình, bạn hãy ngồi lại một mình và tự soi chiếu qua 3 câu hỏi dưới đây:

• Một là, bạn có dám thừa nhận với chính mình rằng bạn đang thấy tủi thân và sợ hãi? Hãy ngừng cố gắng gượng cười và ngừng sỉ vả bản thân là kẻ đố kỵ. Hãy ngồi xuống một góc yên tĩnh, đặt bàn tay lên ngực và thành thật nói với chính mình: ‘Mình đang rất buồn, mình đang thấy tủi thân và nơm nớp lo sợ vì mình chưa có việc làm trong khi bạn thân đã thành công rực rỡ’. Cảm xúc chỉ trở nên độc hại khi nó bị chối bỏ và đè nén dưới đáy lòng. Khoảnh khắc bạn dũng cảm thừa nhận sự yếu đuối và nỗi bất an của mình, khối băng nghẹn đắng trong lồng ngực sẽ bắt đầu tan chảy, nhường chỗ cho sự thấu hiểu và tha thứ dành cho chính con người bạn.

• Hai là, việc bạn ấy đỗ vào tập đoàn lớn có làm cho bạn mất đi cơ hội của riêng mình? Hãy nhìn nhận thực tế một cách sòng phẳng và tỉnh táo: Thị trường lao động ngoài kia rộng lớn vô cùng với hàng nghìn công ty và hàng vạn cơ hội khác nhau. Việc bạn thân được nhận vào một vị trí cụ thể không hề làm thu hẹp thị trường việc làm dành cho bạn. Bạn ấy có thế mạnh riêng về giao tiếp và ngoại ngữ, còn bạn có thế mạnh riêng về sự tỉ mỉ, khả năng phân tích sâu và tính kiên trì bền bỉ. Cuộc đời không phải là một cuộc thi chạy tiếp sức một chiều nơi chỉ có một người về nhất, mà là một vùng đất bao la nơi mỗi cái cây đều có một mùa trổ hoa của riêng mình.

• Ba là, bạn có thể biến sự ngưỡng mộ thành người thầy chỉ đường cho chính mình? Thay vì lẩn tránh và giữ khoảng cách với bạn thân, hãy chủ động ngồi lại tâm sự một cách chân thành. Hãy chúc mừng bạn ấy bằng cả tấm lòng và khiêm tốn hỏi xin những kinh nghiệm thực tế: Bạn ấy đã chuẩn bị hồ sơ như thế nào, đã vượt qua các vòng phỏng vấn tình huống ra sao, và bạn ấy thấy mình cần cải thiện thêm kỹ năng gì. Người bạn thân đỗ đạt chính là nguồn tư liệu sống quý giá nhất ngay bên cạnh bạn. Khi bạn biến được sự đố kỵ thành sự học hỏi cầu thị, bạn vừa giữ trọn vẹn được một tình bạn đẹp đẽ, vừa nâng cao năng lực của chính mình lên một nấc thang mới.

---

Mời bạn cùng đọc thêm bài viết Đi xe số cà tàng giữa một bãi giữ xe toàn xe tay ga đắt tiền để hiểu rõ giá trị thực tế của năng lực cá nhân và gỡ bỏ hoàn toàn những mặc cảm vị thế thời sinh viên.