Sáng thứ hai đầu tuần, bạn vừa bước chân vào văn phòng công ty thì đã cảm nhận rõ một bầu không khí ngột ngạt và căng thẳng như dây đàn. Trưởng phòng gọi bạn vào phòng làm việc riêng, đóng chặt cửa và dặn dò với giọng thì thầm: ‘Dự án này em cứ làm đúng theo số liệu anh đã duyệt, tuyệt đối không gửi báo cáo sang bên Phó giám đốc trước khi anh xem qua’. Nhưng chỉ vừa quay về chỗ ngồi chưa đầy mười phút, Phó giám đốc đã nhắn tin gọi bạn lên phòng tầng trên, nghiêm nghị yêu cầu: ‘Dự án này thuộc tầm nhìn chiến lược của ban lãnh đạo, em phải tổng hợp số liệu theo mẫu mới của chị và nộp trực tiếp trước 14:00 chiều’.
Bạn đứng chôn chân giữa hành lang công ty, mồ hôi ướt đẫm sống lưng và đầu óc rối bời như mớ bòng bong. Hai vị lãnh đạo cấp cao vốn có mối bất hòa và mâu thuẫn ngầm từ lâu, nay lại mượn chính phần việc chuyên môn của một nhân viên mới vào nghề như bạn để làm vũ khí đá xéo và tranh giành ảnh hưởng lẫn nhau. Làm theo lời Trưởng phòng thì bị Phó giám đốc khiển trách và trừ điểm đánh giá công việc, còn nghe theo chỉ đạo của Phó giám đốc thì bị Trưởng phòng xem là kẻ phản bội ‘ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng’. Bạn rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, cảm thấy mình như một con tốt thí nhỏ bé trên bàn cờ quyền lực của những người lớn.
Tấm bia đỡ đạn bất đắc dĩ giữa hai luồng chỉ đạo hoàn toàn trái ngược nhau
Đối với những người trẻ mới tốt nghiệp đại học chân ướt chân ráo bước vào môi trường doanh nghiệp, sự chia bè kéo phái và chiến tranh lạnh giữa các cấp quản lý là một trong những cạm bẫy công sở nguy hiểm và khó lường nhất. Thuở mới đi làm, bạn thường ngây thơ tin rằng chốn văn phòng chỉ đơn giản là nơi mọi người cùng nhau hợp tác làm việc, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao để nhận lương và cùng đưa công ty phát triển. Nhưng thực tế thương trường phức tạp hơn rất nhiều: Đằng sau những nụ cười xã giao và những cuộc họp bàn chiến lược là những cuộc chiến ngầm tranh giành nguồn lực, vị trí và sự ảnh hưởng cá nhân.
Khi hai vị quản lý có mâu thuẫn lợi ích đối đầu nhau, những nhân viên cấp dưới trực tiếp như bạn rất dễ bị biến thành những tấm bia đỡ đạn bất đắc dĩ. Họ không trực tiếp tranh cãi mặt đối mặt với nhau, mà mượn kết quả công việc, tiến độ dự án hoặc các lỗi kỹ thuật nhỏ của bạn để chỉ trích đối phương trong các cuộc họp chung. Mỗi email bạn gửi đi, mỗi slide thuyết trình bạn chuẩn bị đều bị săm soi từng câu từng chữ để tìm kiếm sơ hở. Bạn đi làm trong trạng thái nơm nớp lo âu, tim đập thình thịch mỗi khi có thông báo tin nhắn mới vì không biết mình lại vô tình làm phật lòng vị sếp nào.
Sự giằng xé giữa hai làn đạn khiến năng lượng làm việc và niềm say mê nghề nghiệp của bạn bị bòn rút cạn kiệt. Thay vì tập trung chuyên môn để nâng cao tay nghề và tạo ra giá trị thực tế, phần lớn thời gian và tâm trí của bạn bị lãng phí vào việc suy đoán tâm lý cấp trên, tìm cách lựa lời ăn tiếng nói để làm vừa lòng cả hai bên. Bạn cảm thấy ngột ngạt và kiệt quệ tinh thần, mỗi ngày đến công ty như bước vào một bãi mìn mà chỉ cần sơ sẩy một bước là có thể nổ tung sự nghiệp non trẻ của mình.
Chiếc bẫy thao túng sự trung thành và nỗi sợ bị cô lập nơi công sở
Tại sao việc bị kẹp giữa cuộc chiến phe cánh lại khiến người mới đi làm hoảng loạn và dễ đưa ra những quyết định sai lầm? Để tìm ra lối thoát, tụi mình cần nhìn thẳng vào cơ chế thao túng sự trung thành của các bên và chiếc bẫy tâm lý sợ bị cô lập của người mới.
Nỗi sợ hãi khi đứng giữa hai người có quyền lực thực ra không bắt đầu từ văn phòng công sở này. Nó bắt nguồn từ đứa trẻ tám tuổi năm xưa, từng ngồi co ro giữa phòng khách nghe cha mẹ cãi vã và bị bắt phải chọn theo phe của ai, khiến bạn luôn nơm nớp sợ rằng bất kỳ lựa chọn nào của mình cũng sẽ làm phật lòng một người quan trọng. Ký ức về sự chia rẽ gia đình thuở ấu thơ đã in sâu vào lòng bạn một nỗi bất an tiềm tàng: Bạn luôn sợ hãi cảm giác bị bỏ rơi, sợ bị quy chụp là kẻ phản bội nếu không chịu đứng về một phía, và tin rằng mình bắt buộc phải chọn một phe cánh để tìm kiếm sự chở che an toàn.
Các bên lãnh đạo thường lợi dụng chính nỗi sợ hãi đó để lôi kéo bạn. Họ có thể dùng những lời khen ngợi ngọt ngào, hứa hẹn cơ hội thăng tiến hoặc vẽ ra tương lai xán lạn để biến bạn thành ‘tay trong’ theo dõi đối phương. Nhưng đây thực chất là một chiếc bẫy chết người: Khi bạn ngả hẳn về một phe, bạn lập tức biến mình thành kẻ thù công khai của phe còn lại. Và nguy hiểm hơn, trong các cuộc chiến chính trị công sở, những con tốt thí bao giờ cũng là những người bị hy sinh đầu tiên khi hai bên đạt được một thỏa hiệp ngầm nào đó. Đứng về phe nào cũng là tự đào hố chôn mình.
Quy tắc sinh tồn dựa trên dữ liệu công khai và ranh giới chuyên môn sòng phẳng
Trong thực tế vận hành của doanh nghiệp, cách duy nhất để một nhân viên chuyên môn sống sót an toàn và giữ vững phẩm giá làm nghề giữa tâm bão phe cánh là tuyệt đối không tham gia vào bất kỳ phe phái nào. Sự bảo vệ vững chắc nhất của bạn không nằm ở sự khéo léo nịnh bợ hay lòng trung thành mù quáng với một cá nhân, mà nằm ở dữ liệu công việc minh bạch và kết quả chuyên môn không thể chối cãi.
Bạn được công ty trả lương để giải quyết các vấn đề chuyên môn cụ thể, chứ không phải để làm công cụ phục vụ cho mưu mô cá nhân của bất kỳ vị sếp nào. Khi bạn giữ vững thái độ trung lập chuyên nghiệp, làm việc dựa trên quy trình văn bản và công khai thông tin cho tất cả các bên liên quan, bạn đã tự dựng lên một bức tường lửa bảo vệ mình. Những nhà quản lý dù có mâu thuẫn với nhau đến đâu cũng không thể tùy tiện công kích một nhân sự làm việc chuẩn mực, minh bạch và tạo ra kết quả thực tế xuất sắc cho tổ chức. Bản lĩnh công sở thực chất được tôi luyện qua chính những tình huống khó khăn và thử thách bản lĩnh giữ mình như thế này. Khi bạn học được cách đứng thẳng giữa những sóng gió chính trị nơi làm việc, bạn đã trang bị cho mình một năng lực sinh tồn vô cùng đắt giá. Sự chính trực và chuyên nghiệp luôn là tấm danh thiếp quý giá nhất đi cùng bạn trong suốt hành trình sự nghiệp lâu dài phía trước.
“Giữa những cuộc chiến phe cánh nơi công sở, dữ liệu công việc minh bạch và kết quả chuyên môn thực chất là chiếc áo giáp an toàn nhất giúp bạn giữ trọn phẩm giá làm nghề.”
Ba bước xây dựng nhật ký công việc và phản hồi đồng thời để tự bảo vệ mình
Để thoát khỏi thế bị kẹp giữa và giữ vững vị thế chuyên môn đàng hoàng nơi công sở, bạn hãy thực hiện 3 bước hành động cụ thể dưới đây bằng những công cụ có sẵn trong tay:
-
Bước 1: Ghi chép nhật ký công việc rõ ràng và gửi email xác nhận đồng kính gửi hai bên. Tuyệt đối không bao giờ nhận những chỉ đạo nhạy cảm hoặc mâu thuẫn bằng lời nói miệng hay tin nhắn riêng tư. Mỗi khi nhận được một yêu cầu từ Trưởng phòng hoặc Phó giám đốc, hãy ghi chép cẩn thận vào sổ tay: Người giao việc, thời gian giao, nội dung chi tiết và hạn nộp. Sau đó, hãy soạn một email xác nhận công việc trang trọng và gửi cho người giao việc, đồng thời đưa vị sếp còn lại vào phần đồng kính gửi (Cc). Hãy viết bằng giọng điềm đạm, khách quan: ‘Kính gửi anh chị, theo chỉ đạo của anh Trưởng phòng vào sáng nay về việc cập nhật số liệu dự án, em xin phép gửi bản kế hoạch triển khai để chị Phó giám đốc cùng nắm thông tin và cho ý kiến chỉ đạo’. Việc đưa mọi thứ lên mặt bàn công khai sẽ buộc hai bên phải tự trao đổi và thống nhất với nhau, giải phóng bạn khỏi vai trò truyền tin đầy rủi ro.
-
Bước 2: Tuyệt đối giữ thái độ trung lập và từ chối tham gia buôn chuyện hành lang. Khi ở văn phòng hoặc trong những buổi ăn trưa, đồng nghiệp của các phe có thể tìm cách thăm dò ý kiến hoặc rủ rê bạn nói xấu lãnh đạo đối phương. Hãy áp dụng quy tắc 3 điều không: Không nghe những lời đồn thổi vô căn cứ, không bình luận về tính cách hay đời tư của bất kỳ sếp nào, và không bày tỏ quan điểm thiên vị phe phái. Khi ai đó cố tình gợi chuyện nhạy cảm, hãy mỉm cười lịch thiệp và khéo léo chuyển chủ đề sang công việc chuyên môn hoặc cuộc sống thường nhật: ‘Dạo này em đang tập trung xử lý cho xong phần số liệu báo cáo nên chưa nắm rõ chuyện đó’. Sự kín kẽ và trung lập của bạn sẽ khiến các phe phái hiểu rằng bạn chỉ tập trung làm việc và không thể bị lợi dụng vào các trò đấu đá hậu trường.
-
Bước 3: Tập trung hoàn thành tốt phần việc chuyên môn để lấy kết quả công việc làm lá chắn. Thay vì lãng phí thời gian lo sợ, hãy dồn toàn bộ tâm sức vào việc nâng cao chất lượng đầu ra công việc của mình. Hãy làm báo cáo thật chuẩn xác, bám sát các chỉ số thực tế và hoàn thành đúng thời hạn cam kết. Khi bản thân bạn sở hữu năng lực chuyên môn vững vàng và tạo ra giá trị không thể thay thế cho dự án, bạn sẽ có được vị thế độc lập tự chủ. Đồng thời, hãy chuẩn bị sẵn một bản hồ sơ năng lực cập nhật để nếu môi trường quản lý trở nên quá độc hại và không còn chỗ cho sự chính trực, bạn hoàn toàn có thể tự tin nộp đơn sang những môi trường mới chuyên nghiệp và lành mạnh hơn.
Mời bạn cùng đọc thêm góc phản tư Sự êm ái độc hại khi luôn đóng vai nạn nhân của cuộc đời để học cách từ bỏ cảm giác bất lực và chủ động làm chủ vị thế của mình.