Đồng hồ điểm 2:00 sáng, chỉ còn đúng 24 tiếng nữa là đến hạn chót nộp bài tập lớn môn chuyên ngành chiếm 40% tổng điểm học phần. Trên màn hình máy tính xách tay của bạn, tệp văn bản báo cáo dài 40 trang vẫn còn nham nhở những phần trống chưa hoàn thiện, các biểu đồ số liệu chưa được xử lý và phần tài liệu tham khảo còn rối tung. Trong nhóm chat trực tuyến gồm 5 thành viên, bạn đã gửi hàng chục tin nhắn nhắc nhở từ chiều nhưng đáp lại chỉ là sự im lặng đáng sợ hoặc những dòng thông báo đã xem lạnh lùng.
Một bạn nhắn lại rằng bận đi làm thêm ca đêm không mở máy tính được, một bạn viện cớ về quê ăn đám cưới ở vùng mất sóng điện thoại, còn hai bạn khác thì hoàn toàn biến mất không một dấu vết. Cơn giận dữ và nỗi uất ức dâng trào nghẹn ứ nơi lồng ngực bạn. Bạn là người được bầu làm nhóm trưởng chỉ vì bạn là người tạo nhóm chat đầu tiên trong buổi học đầu kỳ. Và giờ đây, toàn bộ gánh nặng điểm số của 5 con người đang đè nặng lên đôi vai của một mình bạn.
Bạn vừa cặm cụi gõ phím vừa rơi nước mắt vì tức tưởi. Bạn biết rõ rằng nếu bạn bỏ mặc không làm, cả nhóm sẽ nhận điểm F và chính bạn cũng sẽ bị trượt môn. Nhưng nếu bạn cắn răng thức trắng đêm để làm xong toàn bộ bài báo cáo và thiết kế slide thuyết trình, vào ngày mai khi lên bục nộp bài, tên của 4 người kia vẫn sẽ chễm chệ xuất hiện trên trang bìa một cách đàng hoàng. Họ sẽ cùng bạn nhận điểm A mà không phải bỏ ra một giọt mồ hôi nào. Cảm giác bị bóc lột và sự bất công khiến bạn mất niềm tin hoàn toàn vào việc làm việc nhóm trên giảng đường đại học.
Cơn ác mộng gánh cả bài tập lớn một mình vào phút chót
Cơn ác mộng một mình gánh cả nhóm làm bài tập lớn không phải là chuyện hiếm gặp trong đời sinh viên. Hầu như ai từng ngồi trên giảng đường cũng đều có ít nhất một lần phải nếm trải cảm giác cay đắng khi trở thành người làm thuê không lương cho chính những người bạn học của mình. Bạn dành trọn những ngày cuối tuần ngồi trong thư viện tra cứu tài liệu, tổng hợp số liệu và chỉnh sửa từng lỗi chính tả, trong khi các thành viên khác thảnh thơi đi chơi, cà phê hay ngủ nướng.
Điều đáng sợ nhất của tình trạng này vừa là sự kiệt quệ về mặt thể xác sau những đêm thức trắng chạy bài, vừa là sự tổn thương sâu sắc về mặt niềm tin. Bạn bắt đầu nghi ngờ mọi mối quan hệ bạn bè xung quanh. Bạn cảm thấy mình bị lợi dụng lòng tốt, bị xem như một công cụ tiện lợi để người khác leo lên nhận điểm cao mà không phải chịu bất kỳ trách nhiệm nào.
Nhiều bạn sinh viên sau khi trải qua vài lần gánh team đau đớn đã chọn cách từ bỏ hoàn toàn việc hợp tác. Các bạn trở nên khép kín, từ chối làm việc nhóm hoặc chỉ làm việc một cách hời hợt, đối phó. Nhưng sự thật là khi bước ra ngoài doanh nghiệp, không một ai có thể làm việc đơn độc một mình. Khả năng phối hợp, dẫn dắt và thiết lập kỷ luật nhóm chính là một trong những năng lực cạnh tranh quan trọng nhất quyết định bạn có thể tiến xa hay không trên con đường sự nghiệp.
Chiếc bẫy cả nể và sự im lặng dung túng cho thói lười biếng
Nhiều bạn trẻ thường tự an ủi rằng do mình xui xẻo bốc phải những thành viên lười biếng và thiếu ý thức. Nhưng nếu nhìn nhận một cách sòng phẳng, chính sự cả nể và thói quen im lặng của người nhóm trưởng cũng là một phần nguyên nhân dung túng cho thói ỷ lại đó phát triển.
Nỗi sợ va chạm và không dám đòi hỏi sự công bằng bắt nguồn từ đứa trẻ năm xưa luôn nhường đồ chơi cho bạn bè vì sợ bị xem là ích kỷ. Ký ức thuở nhỏ khiến bạn luôn nơm nớp lo sợ cảm giác làm mất lòng người khác. Bạn sợ rằng nếu mình phân chia việc quá cứng nhắc, nếu mình lên tiếng nhắc nhở gay gắt hay báo cáo với giảng viên, bạn sẽ bị bạn bè tẩy chay, bị nói xấu sau lưng là người khó tính, nhỏ nhen và không có tinh thần đồng đội. Chính vì nỗi sợ đó, bạn chọn cách im lặng ôm hết việc vào mình ngay từ những ngày đầu tiên khi thấy thành viên trễ hạn.
Sự cả nể ngây thơ này vô tình gửi đi một thông điệp ngầm cho những người lười biếng: Họ hiểu rằng dù họ có trốn việc thì cuối cùng bạn vẫn sẽ phải làm thay họ vì bạn sợ rớt môn. Thói quen ỷ lại được nuôi dưỡng bởi chính sự cam chịu của bạn. Bạn tưởng mình đang hy sinh vì tập thể, nhưng thực chất bạn đang tự biến mình thành một người phục vụ cho sự vô trách nhiệm, đồng thời tước đi cơ hội học tập và sự tự giác của những người xung quanh.
“Làm việc nhóm không phải là bài toán dĩ hòa vi quý, mà là một thỏa thuận sòng phẳng nơi quyền lợi luôn gắn liền với trách nhiệm và sự cống hiến thực chất.”
Tư duy sòng phẳng về trách nhiệm và quyền lợi trong làm việc nhóm
Làm việc nhóm trên giảng đường đại học không phải là một trò chơi tình cảm gia đình nơi mọi người nhường nhịn và bao che cho nhau. Đó là một bài tập mô phỏng thu nhỏ của môi trường làm việc thực tế ngoài đời. Trong một tổ chức chuyên nghiệp, không bao giờ có chuyện một người làm việc cật lực còn người khác chỉ đứng tên nhận lương. Mọi quyền lợi phải luôn gắn liền với trách nhiệm và kết quả đóng góp cụ thể.
Tư duy sòng phẳng đòi hỏi bạn phải tách bạch rõ ràng giữa tình bạn cá nhân và trách nhiệm công việc chung. Bạn có thể là những người bạn rất thân thiết ngoài giờ học, có thể cùng nhau đi ăn chè, uống cà phê và chia sẻ chuyện buồn vui cuộc sống. Nhưng khi bước vào dự án học tập, bạn phải làm việc dựa trên các cam kết và tiêu chuẩn rõ ràng. Một người bạn tốt thực sự sẽ không bao giờ đẩy bạn vào cảnh phải thức trắng đêm làm bài thay họ để rồi họ hưởng ké điểm số. Nếu họ sẵn sàng làm điều đó với bạn, mối quan hệ đó vốn dĩ đã thiếu đi sự tôn trọng tối thiểu.
Dám gạch tên một thành viên không đóng góp hoặc dám đánh giá họ mức điểm 0 không phải là sự tàn nhẫn hay xấu tính. Đó là sự chính trực và công bằng cần thiết để bảo vệ mồ hôi nước mắt của chính bạn, đồng thời bảo vệ sự nghiêm minh của môi trường học thuật. Khi bạn thể hiện thái độ sòng phẳng và kiên quyết ngay từ đầu, những thành viên có tính ỷ lại sẽ buộc phải thay đổi tác phong hoặc tự động rút lui, giúp nhóm của bạn vận hành hiệu quả và nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Ba bước lập khế ước nhóm và xử lý triệt để tình trạng trốn việc
Để không bao giờ phải rơi vào cảnh một mình ôm trọn bài tập lớn vào phút chót, bạn hãy áp dụng ngay quy trình 3 bước thiết lập kỷ luật nhóm sòng phẳng dưới đây ngay từ buổi họp đầu tiên:
-
Bước 1: Họp nhóm ngay buổi đầu để phân chia rõ ràng từng phần việc kèm thời hạn chót trên bảng tính chung.
Đừng bao giờ giao việc chung chung bằng lời nói trong nhóm chat. Hãy lập một bảng tính đơn giản chia làm các cột: Tên đầu việc cụ thể, người phụ trách chính, kết quả đầu ra cần nộp, và thời hạn chót nộp bản nháp trước hạn chính thức của giảng viên ít nhất 3 ngày. Mọi thành viên phải cùng xác nhận và đồng ý với phần việc của mình. Việc minh bạch trên văn bản sẽ loại bỏ hoàn toàn các lý do bao biện như không biết phải làm gì hay tưởng người khác đã làm. -
Bước 2: Thống nhất quy tắc minh bạch về việc đánh giá mức độ đóng góp theo tỷ lệ phần trăm.
Ngay trong buổi họp đầu tiên, hãy đưa ra một quy ước rõ ràng: Mỗi thành viên sẽ được cả nhóm chấm điểm đóng góp từ 0% đến 100% dựa trên tiến độ và chất lượng bài làm. Nếu ai trễ hạn quá 24 tiếng mà không có lý do chính đáng được báo trước, tỷ lệ đóng góp sẽ tự động bị giảm trừ 30%. Nếu không nộp bài hoặc nộp sản phẩm sao chép vô trách nhiệm, thành viên đó sẽ bị đánh giá 0% và không có tên trong danh sách nộp bài. Khi quy tắc được đồng thuận từ đầu, việc trừ điểm sau này sẽ diễn ra hoàn toàn khách quan mà không ai có thể trách móc bạn. -
Bước 3: Gửi báo cáo phân chia công việc cụ thể cho giảng viên kèm nhật ký đóng góp của từng thành viên khi nộp bài.
Vào ngày nộp bài tập lớn, hãy đính kèm ở trang cuối cùng một bảng tổng kết nhật ký đóng góp công việc: Ai phụ trách phần nào, nộp đúng hạn hay trễ hạn, và mức điểm phần trăm do cả nhóm bình bầu. Đồng thời, chủ động gửi thư điện tử báo cáo ngắn gọn cho giảng viên về tình hình làm việc của nhóm. Hầu hết các giảng viên đại học đều rất hoan nghênh sự minh bạch này và sẵn sàng cho điểm riêng biệt từng cá nhân dựa trên mức độ cống hiến thực tế, trả lại sự công bằng xứng đáng cho bạn.
Mời bạn cùng đọc thêm góc phản tư Cảm giác lạc lõng khi bạn bè cùng phòng trọ có lối sống buông thả và chiếc bẫy a dua để thấu hiểu cách giữ vững ranh giới cá nhân và kiên định với lối sống tự chủ trên giảng đường đại học.