Tuổi 24 ập đến mang theo những tiếng thở dài nặng trĩu mỗi khi mở hòm thư hay nhận thông báo tin nhắn. Vừa lĩnh được tháng lương mười triệu đồng chưa kịp ấm túi thì bạn đã nhận liền 3 tấm thiệp mời cưới từ những người bạn học cũ và đồng nghiệp cùng phòng. Nhẩm tính sơ lược tiền mừng cưới cùng chi phí sắm sửa quần áo đi tiệc đã ngốn đứt gần nửa tiền thuê phòng trọ và tiền ăn uống của cả tháng. Bạn đứng trước một tình huống tiến thoái lưỡng nan: Đi dự thì viêm màng túi nặng nề, mà từ chối thì sợ mang tiếng là ki bo, sợ mất lòng bạn bè và tự ti vì sự nghèo túng của bản thân.
Mở mạng xã hội lên để tìm chút giải khuây, tâm trạng bạn lại càng chìm sâu vào sự hoang mang tột độ. Bảng tin tràn ngập những bức ảnh chụp giấy chứng nhận kết hôn lộng lẫy, những tấm hình chụp hợp đồng mua căn hộ chung cư trả góp hay hình ảnh xe ô tô mới cáu sáng loáng của những người bạn cùng lớp năm xưa. Trong khi bạn bè dường như ai cũng đã yên bề gia thất, có nhà có xe và sự nghiệp rực rỡ, thì bạn vẫn đang loay hoay trong căn phòng trọ chật chội hai mươi mét vuông, ngày ngày đi làm bằng chiếc xe máy cũ và đau đầu tính toán từng đồng tiền lẻ mỗi cuối tháng.
Áp lực thiệp cưới dồn dập và tiếng thở dài trước những bài đăng mua nhà tậu xe
Áp lực so sánh vị thế ở giai đoạn bước vào đời luôn là một trong những gánh nặng tâm lý khủng khiếp nhất đối với người trẻ. Bạn bắt đầu nghi ngờ năng lực của chính mình: Tại sao cùng tốt nghiệp một trường đại học, cùng xuất phát điểm như nhau, mà người ta đã có tài sản tiền tỷ còn mình thì vẫn tay trắng? Nỗi sợ bị bỏ lại phía sau khiến bạn nôn nóng, bồn chồn và dễ rơi vào những quyết định tài chính bốc đồng: Rút tiền tiết kiệm khẩn cấp ra để mua sắm đồ hiệu đi dự đám cưới cho bằng bạn bằng bè, hoặc thậm chí đánh liều vay mượn tín dụng để đầu tư mù quáng với hy vọng đổi đời sau một đêm.
Chi phí xã giao vô tội vạ cho những mối quan hệ hời hợt chính là một lỗ đen tài chính âm thầm nuốt chửng tương lai của nhiều người mới đi làm. Có những người bạn cả 5 năm trời không nhắn lấy một tin hỏi thăm, bỗng nhiên một ngày gửi thiệp cưới kèm số tài khoản ngân hàng một cách sỗ sàng. Vì cả nể và sợ bị đánh giá, bạn vẫn cắn răng gửi tiền mừng năm trăm nghìn đến một triệu đồng, để rồi sau đó phải ăn mì tôm suốt hai tuần lễ cuối tháng. Đó là một sự hy sinh vô lý và thiếu sáng suốt đối với dòng tiền cá nhân còn non nớt của bạn.
Mặt khác, việc nhìn nhận những bài đăng khoe khoang trên mạng xã hội như một thước đo thành công tuyệt đối là một sai lầm nhận thức tai hại. Bạn chỉ nhìn thấy bức ảnh chụp xe hơi lung linh dưới ánh đèn showroom, nhưng bạn không nhìn thấy khoản vay nợ tín dụng lên tới chục triệu đồng mỗi tháng đang đè nặng lên vai người đó suốt 8 năm tới. Bạn nhìn thấy căn hộ chung cư cao cấp, nhưng bạn không biết rằng tiền đặt cọc phần lớn là do cha mẹ hai bên chu cấp hoặc phải gánh mức lãi suất thả nổi bấp bênh có thể dẫn đến phá sản bất cứ lúc nào nếu công việc gặp trục trặc.
Nguồn gốc tâm lý sợ bị bỏ lại phía sau và thói quen đo lường giá trị bằng tài sản
Tại sao chúng ta lại dễ dàng rơi vào trạng thái khủng hoảng và tự ti tột độ khi nhìn thấy những cột mốc vật chất của người khác? Nguồn gốc sâu xa nằm ở áp lực văn hóa truyền thống về sự ổn định sớm và thói quen quy chụp giá trị con người vào những tài sản hữu hình bên ngoài. Xã hội thường đặt ra những mốc thời gian cứng nhắc: 24 tuổi phải cưới vợ gả chồng, 26 tuổi phải mua được nhà, 28 tuổi phải có xe hơi. Những khuôn mẫu này tạo ra một cuộc đua vô hình khiến người trẻ luôn cảm thấy mình là kẻ thất bại nếu chưa đạt được những tiêu chuẩn đó.
Cảm giác nghẹn đắng khi thấy bạn bè cùng trang lứa khoe đám cưới, mua nhà hay tậu xe thực ra không bắt đầu từ những bài đăng trên mạng xã hội hôm nay. Nó bắt nguồn từ đứa trẻ mười tuổi năm xưa, từng co mình lại trong góc lớp khi nhìn các bạn xung quanh khoe chiếc cặp sách mới tinh hay đôi giày thể thao đắt tiền. Ký ức về sự thua kém vật chất thời thơ ấu đã in hằn trong tâm trí bạn một niềm tin sai lệch: Bạn tin rằng chỉ khi sở hữu những món đồ đắt đỏ và những biểu tượng thành đạt bên ngoài, bạn mới có được sự tôn trọng và tình yêu thương của mọi người xung quanh.
Chính vì vết thương tự ti đó, bạn vô tình biến cuộc đời mình thành một cuộc chạy đua phục vụ cho ánh nhìn của người đời. Bạn quên mất rằng mỗi con người sinh ra đều có một hoàn cảnh gia đình khác nhau, một hệ giá trị sống riêng biệt và một lộ trình phát triển sự nghiệp hoàn toàn độc lập. Việc đem tài chính của một người tự lập từ con số không đi so sánh với người có gia đình hậu thuẫn vững chắc là một sự so sánh khập khiễng và bất công tàn nhẫn đối với chính những nỗ lực của bản thân bạn.
Bản chất tài chính sòng phẳng và sự thật về gánh nặng nợ mua nhà xe
Dưới góc nhìn quản trị tài chính doanh nghiệp sòng phẳng, một tài sản chỉ thực sự mang lại sức mạnh khi nó tạo ra dòng tiền dương hoặc đóng vai trò bảo toàn vốn an toàn. Ngược lại, những tài sản tiêu sản tạo ra dòng tiền âm hàng tháng như xe hơi cá nhân hoặc các khoản vay mua nhà vượt quá 50% thu nhập thực tế chính là những chiếc gông cùm tài chính xiết chặt quyền tự do của người trẻ. Ở tuổi 24, thứ bạn cần nhất không phải là một chiếc ô tô để oai với bạn bè, mà là sự tự do tài chính và quỹ phòng vệ đủ lớn để bạn dám thử sai và nắm bắt các cơ hội nghề nghiệp lớn.
Hãy làm một phép tính kinh tế đơn giản: Một chiếc xe hơi mua trả góp mỗi tháng ngốn của bạn từ 8 đến 12 triệu đồng tiền gốc và lãi, cộng thêm 4 triệu đồng tiền xăng xe, bảo dưỡng, bảo hiểm và bãi đỗ. Tổng chi phí lên tới 15 triệu đồng mỗi tháng. Đối với một người trẻ mới đi làm có thu nhập từ 15 đến 25 triệu đồng, việc gánh thêm chi phí này sẽ triệt tiêu hoàn toàn khả năng tích lũy tiền mặt, biến bạn thành một người làm thuê nô lệ cho các khoản nợ ngân hàng và không bao giờ dám nghỉ việc hay chuyển hướng sự nghiệp.
Thay vì chạy theo những tài sản hào nhoáng đi mượn, người trẻ khôn ngoan sẽ tập trung xây dựng cái gọi là ‘Tài sản năng lực tích lũy’: Đó là kiến thức chuyên môn sâu sắc, khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp trong ngành, vốn ngoại ngữ thành thạo và uy tín nghề nghiệp đàng hoàng. Đây là những tài sản vô hình không bao giờ bị khấu hao, không sợ bị ngân hàng siết nợ và sẽ mang lại cho bạn nguồn thu nhập cấp số nhân trong tương lai. Người chiến thắng trong cuộc đua đường dài là người có sức bền tích lũy nội lực, chứ không phải người nổ phát súng hoa mỹ ở vạch xuất phát.
“Giá trị thực sự của một con người ở tuổi hai mươi tư nằm ở thực lực nghề nghiệp và sự tự do tài chính, chứ không nằm ở những món đồ trả góp khoe khoang trên mạng xã hội.”
Ba bước lập ngân sách thiệp cưới và kiên định xây dựng tài sản năng lực cá nhân
Để bảo vệ vững chắc dòng tiền cá nhân và giữ vững tâm thế bình thản trước những bài đăng khoe khoang trên mạng, bạn hãy thực hiện 3 bước hành động cụ thể dưới đây bằng những vật dụng có sẵn trong tay:
-
Bước 1: Thiết lập hạn mức ngân sách xã giao trên cuốn sổ tay cá nhân hoặc bảng tính. Hãy lấy sổ tay ra và áp dụng quy tắc vàng về dòng tiền: Tổng chi phí dành cho quà cáp và thiệp cưới trong một tháng không bao giờ được vượt quá 7% tổng thu nhập thực nhận của bạn. Ví dụ, nếu lương của bạn là 10 triệu đồng, ngân sách tối đa cho việc cưới hỏi chỉ là 700.000 đồng. Hãy chia các mối quan hệ thành 3 vòng tròn rõ ràng. Vòng 1 (bạn bè thân thiết, anh em ruột thịt) tham dự trực tiếp và mừng chu đáo. Vòng 2 (đồng nghiệp cùng nhóm làm việc trực tiếp) gửi tiền mừng theo mặt bằng chung. Vòng 3 (bạn bè xã giao nhiều năm không liên lạc) lịch sự gửi lời chúc mừng chân thành qua tin nhắn và từ chối tham dự tiệc mà không cần gửi tiền mừng.
-
Bước 2: Chuẩn bị mẫu tin nhắn từ chối khéo léo, đàng hoàng và không mang cảm giác tội lỗi. Khi nhận được thiệp mời từ những người ở Vòng 3, hãy trả lời ngay trong vòng 24 giờ bằng một tin nhắn chân thành và nhã nhặn: ‘Cảm ơn bạn rất nhiều vì đã nhớ tới mình trong ngày vui trọng đại. Đợt này mình có lịch trình công tác đã lên kế hoạch từ trước nên không thể đến chung vui trực tiếp cùng hai bạn được. Chúc hai bạn trăm năm hạnh phúc và có một ngày cưới thật trọn vẹn nhé’. Hãy gửi tin nhắn với một tâm thế đàng hoàng, không cần quanh co giải thích hay cảm thấy có lỗi, bởi vì bạn có toàn quyền quyết định việc sử dụng thời gian và tiền bạc của riêng mình.
-
Bước 3: Lập bảng theo dõi tài sản năng lực tích lũy và tập trung vào lộ trình riêng. Hãy mở một trang mới trong sổ tay, kẻ một bảng đo lường tiến độ phát triển chuyên môn trong 6 tháng tới: Mục tiêu đọc xong 3 cuốn sách chuyên ngành thực tế, mục tiêu thi đạt chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế, và số tiền tiết kiệm tích lũy mỗi tháng để làm quỹ dự phòng khẩn cấp 6 tháng sinh hoạt. Mỗi khi cảm thấy xao xuyến hay chạnh lòng trước những bài đăng mua nhà tậu xe của bạn bè, hãy mở trang sổ tay này ra để nhắc nhở bản thân rằng: Bạn đang xây dựng một nền móng vững chắc bằng chính đôi chân của mình, và sự đàng hoàng lâu dài luôn cần thời gian để đơm hoa kết trái.
Mời bạn cùng đọc thêm bài viết Sự kiệt sức khi phải sống hai cuộc đời đối lập trên mạng và ngoài đời để gỡ bỏ hoàn toàn chiếc mặt nạ ảo và tìm lại sự nhẹ nhõm chân thật trong cuộc sống thường nhật.