Trong buổi họp giao ban đầu tuần, một bạn thực tập sinh thế hệ 2005 vừa vào công ty được 2 tuần đứng lên trình bày giải pháp tự động hóa báo cáo. Bạn ấy thao tác thoăn thoắt trên các công cụ trí tuệ nhân tạo, thiết lập các bảng điều khiển dữ liệu trực quan chỉ trong vài phút và trả lời các câu hỏi hóc búa của ban giám đốc bằng tiếng Anh lưu loát. Cả phòng họp ồ lên trầm trồ thán phục. Sếp tấm tắc khen ngợi và giao luôn dự án quan trọng cho bạn trẻ mới toanh này.
Ngồi ở góc bàn, bạn bỗng cảm thấy một cơn ớn lạnh chạy dọc sống lưng. Bạn đã đi làm ở đây được gần 2 năm, cặm cụi làm những công việc sự vụ lặp đi lặp lại hàng ngày. Bạn từng tự hào mình là người trẻ nhất công ty, là người nhanh nhẹn nắm bắt xu hướng. Nhưng hôm nay, nhìn vào sự tự tin và tốc độ tiếp thu kinh ngạc của thế hệ đàn em, bạn đột nhiên thấy mình già đi và tụt hậu một cách đáng sợ.
Đêm về phòng trọ, bạn lướt mạng xã hội và thấy hàng loạt thông tin về các làn sóng cắt giảm nhân sự, về việc các bạn sinh viên mới ra trường đã đạt mức lương nghìn đô. Nỗi sợ hãi bị đào thải, sợ bị thay thế bởi những người trẻ hơn, khỏe hơn, giỏi hơn và chấp nhận mức lương thấp hơn bắt đầu đè nặng lên tâm trí bạn, khiến bạn mất ngủ triền miên.
Cơn sốc tụt hậu và chiếc bẫy an phận quá sớm
Nỗi sợ hãi này là một trải nghiệm tâm lý rất phổ biến của những người trẻ ở độ tuổi 23 đến 25. Sau khi vượt qua giai đoạn bỡ ngỡ thử việc ban đầu và có được một công việc tương đối ổn định, nhiều bạn trẻ rơi vào chiếc bẫy an phận: Bạn hài lòng với việc hoàn thành các công việc quen thuộc mỗi ngày, ngừng việc tự học thêm các kỹ năng mới và bằng lòng với mức thu nhập trung bình.
Thói quen trốn chạy sự học hỏi này thực ra không bắt đầu từ ngày bạn đi làm. Nó bắt đầu từ đứa trẻ mười lăm tuổi năm xưa, sau khi vượt qua kỳ thi chuyển cấp căng thẳng liền tự thưởng cho mình những chuỗi ngày xả hơi dài vô tận và tin rằng mình đã có thể nghỉ ngơi được rồi.
Trong khi bạn đang giậm chân tại chỗ, thế giới công nghệ và thị trường lao động bên ngoài lại vận động với tốc độ chóng mặt. Lứa sinh viên mới ra trường được tiếp cận với các công cụ làm việc tiên tiến nhất ngay từ trên giảng đường, có tư duy số hóa nhạy bén và khát khao khẳng định mình mãnh liệt. Khi họ bước vào công ty, sự chênh lệch về năng suất lao động lập tức lộ rõ.
Cơn sốc tụt hậu không phải đến từ việc người khác quá giỏi, mà đến từ việc bạn đã lãng phí 2 năm vừa qua vào những thói quen lặp lại vô thức mà không tích lũy thêm bất kỳ giá trị mới nào.
Ảo giác kinh nghiệm và cái bẫy một năm lặp lại hai lần
Nhiều người đi làm 2 năm thường tự hào rằng mình đã có 2 năm kinh nghiệm. Nhưng thực tế cay đắng là: Phần lớn mọi người không hề có 2 năm kinh nghiệm thực chất, mà chỉ có 1 năm kinh nghiệm được lặp đi lặp lại 2 lần.
Nếu những việc bạn làm hôm nay không có gì khác biệt so với những việc bạn làm ngày đầu tiên bước vào công ty, nếu bạn không giải quyết được những bài toán khó hơn, không hiểu sâu hơn về quy trình vận hành và không mang lại doanh thu tốt hơn cho tổ chức, thì số năm làm việc của bạn hoàn toàn không có giá trị thương mại.
Khi một cuộc khủng hoảng kinh tế xảy ra hoặc khi công ty cần tối ưu hóa bộ máy, những vị trí làm việc sự vụ lặp đi lặp lại với mức lương trung bình sẽ là những vị trí đầu tiên bị đưa vào danh sách cắt giảm. Một người trẻ hơn có thể làm những việc sự vụ đó nhanh hơn bạn với một mức chi phí rẻ hơn phân nửa.
Sự an toàn trong nghề nghiệp không bao giờ đến từ việc số năm bạn ngồi ở công ty là bao lâu, mà đến từ việc năng lực của bạn có tạo ra sự khác biệt khó thay thế hay không.
Lăng kính thương trường: Năng lực thích nghi và giá trị khó thay thế
Trong chiến lược quản trị nhân sự hiện đại, tài sản quý giá nhất của một nhân viên không phải là những gì họ đã biết, mà là tốc độ học hỏi những điều mới và khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp trong bối cảnh mơ hồ.
Các bạn trẻ mới ra trường có thể rất giỏi về các công cụ kỹ thuật mới nhất, nhưng họ thường thiếu kinh nghiệm thực tế về tâm lý con người, về cách giao tiếp khéo léo với khách hàng khó tính, về khả năng quản trị rủi ro và sự kiên nhẫn khi xử lý khủng hoảng. Đây chính là những lợi thế cạnh tranh tự nhiên mà một người đã đi làm 2 đến 3 năm hoàn toàn có thể xây dựng và làm chủ.
Thay vì sợ hãi và ghen tị với sự xuất sắc của đàn em, một người đi làm khôn ngoan sẽ nhìn nhận họ như một động lực sống động để tự soi lại mình và nâng cấp năng lực. Bạn có thể học hỏi từ họ sự nhạy bén về công nghệ, trong khi mang kinh nghiệm thực tế và sự thấu hiểu quy trình của mình ra để dẫn dắt và hợp tác cùng họ.
Khi bạn kết hợp được sự am hiểu vận hành thực tế với tốc độ cập nhật công nghệ mới, bạn sẽ xây dựng được cho mình một vị thế vững chắc mà không bất kỳ ai có thể dễ dàng thay thế.
4 bước tự nâng cấp bản thân và vượt qua nỗi sợ bị thay thế
Để biến nỗi sợ hãi thành động lực bứt phá và làm chủ sự nghiệp của mình, bạn cần thực hiện 4 bước rèn luyện cụ thể sau:
Bước 1: Rà soát lại giá trị công việc hàng ngày và loại bỏ sự an phận. Hãy mở một trang giấy và liệt kê tất cả các đầu việc bạn làm trong tuần. Đánh dấu đỏ vào những việc mang tính sự vụ lặp lại đơn thuần có thể bị thay thế bởi các công cụ tự động. Nhìn thẳng vào danh sách đó để thấy rõ bạn cần phải học thêm những gì để nâng tầm giá trị bản thân.
Bước 2: Dành ra đúng 45 phút mỗi tối để học một kỹ năng mới. Hãy biến việc học thành một thói quen cố định sau giờ làm. Thay vì nằm lướt mạng xã hội xem những tin tức vô bổ, hãy mở máy tính lên tìm hiểu về các công cụ hỗ trợ công việc mới nhất trong ngành của bạn, học cách ứng dụng chúng vào các bài toán thực tế của công ty. Tốc độ cập nhật tri thức hàng ngày sẽ giúp bạn luôn đi trước một bước.
Bước 3: Chủ động học hỏi từ chính những đồng nghiệp trẻ hơn. Hãy dẹp bỏ cái tôi sĩ diện sang một bên. Khi thấy một bạn thực tập sinh làm một thao tác công nghệ quá hay, hãy bước tới nở một nụ cười chân thành: Em làm phần này ấn tượng quá, lúc nào rảnh em chỉ cho anh mẹo này với nhé. Sự khiêm tốn và cởi mở sẽ giúp bạn thu nạp thêm kiến thức mới mà vẫn nhận được sự kính trọng từ những người đi sau.
Bước 4: Rèn luyện kỹ năng mềm và khả năng giải quyết xung đột. Hãy tập trung bồi đắp những năng lực mà máy móc hay những người mới vào nghề chưa thể làm tốt: Kỹ năng đàm phán sòng phẳng, khả năng lắng nghe thấu hiểu nhu cầu của khách hàng và bản lĩnh giữ bình tĩnh trước các tình huống áp lực cao. Đây chính là những năng lực lõi giúp bạn trở thành điểm tựa tin cậy của cả tổ chức.
Thử thách 15 phút hôm nay: Hãy mở lịch làm việc ra, tìm kiếm một công cụ hỗ trợ công việc mới nhất đang được nhắc nhiều trong ngành của bạn và dành đúng 15 phút để tạo tài khoản, trải nghiệm thử một tính năng cơ bản. Sự chủ động hành động nhỏ bé này sẽ xua tan toàn bộ nỗi bất an mơ hồ trong tâm trí bạn.
“Người sợ bị đào thải là người dừng việc học tập lại sau khi rời giảng đường. Kẻ không bao giờ bị thay thế là người luôn giữ cho mình tinh thần tò mò của một người học trò trọn đời.”
Mời bạn cùng đọc thêm bài viết Website cá nhân là một bàn làm việc mở để học cách trưng bày năng lực và tạo dựng uy tín nghề nghiệp lâu dài trên thương trường.