Buổi chiều muộn một ngày mưa tầm tã, bạn đứng ngơ ngác trước một con hẻm ngoằn ngoèo ở ngoại ô thành phố, nhìn lên tấm biển hiệu rách nát của một văn phòng môi giới việc làm. Mới tuần trước, khi lướt các hội nhóm tìm việc làm thêm cho sinh viên trên mạng xã hội, bạn vui mừng khôn xiết khi thấy một bài đăng tuyển nhân viên phụ kho đóng gói hàng hóa với mức lương hấp dẫn 45 nghìn đồng một giờ, thời gian làm việc linh hoạt phù hợp với lịch học đại học. Thương bố mẹ ở quê làm lụng vất vả, bạn háo hức gửi tin nhắn ứng tuyển ngay với mong muốn kiếm thêm vài triệu đồng mỗi tháng để tự trang trải tiền trọ và tiền ăn.
Thế nhưng khi bước chân vào văn phòng phỏng vấn, mọi thứ hoàn toàn khác xa với những gì bạn hình dung. Không có bất kỳ kho hàng nào, chỉ có một căn phòng kín ẩm thấp với vài chiếc bàn nhựa và những người mặc đồ vest bóng bẩy liên tục nói về cơ hội làm giàu nhanh chóng. Một người tự xưng là trưởng phòng nhân sự cầm hồ sơ của bạn lên, đòi giữ ngay căn cước công dân bản gốc và yêu cầu bạn phải đóng ngay 1,5 triệu đồng tiền phí đồng phục, tiền cọc giữ chỗ và tiền phí bảo hiểm công việc.
Khi bạn ngập ngừng nói mình không mang đủ tiền mặt và muốn xin rút hồ sơ về suy nghĩ lại, thái độ của những người trong phòng lập tức thay đổi 180 độ. Họ khóa chốt cửa phòng lại, nói những lời đe dọa nạt nộ, ép bạn phải mở ứng dụng ngân hàng chuyển khoản hết số tiền còn lại trong tài khoản, thậm chí ép bạn phải gọi điện mượn tiền bạn bè cùng phòng để nộp đủ tiền cọc mới cho về. Bạn ngồi chết lặng trên chiếc ghế nhựa, tay chân run rẩy, tim đập thình thịch và cảm giác hoảng loạn tột cùng khi chiếc căn cước công dân duy nhất đã bị họ cất vào ngăn kéo khóa chặt.
Căn phòng phỏng vấn kín và chiếc bẫy thu phí cọc giữ chỗ tinh vi
Cạm bẫy việc làm thêm lừa đảo đang là một vấn nạn nhức nhối bủa vây các tân sinh viên khi vừa rời xa vòng tay gia đình để bước chân vào các thành phố lớn. Lợi dụng sự ngây thơ, thiếu kinh nghiệm thực tế và khao khát muốn kiếm tiền tự lập sớm của các bạn trẻ, những tổ chức lừa đảo đã xây dựng nên những kịch bản tuyển dụng vô cùng tinh vi nhằm chiếm đoạt tài sản và bóc lột sức lao động của sinh viên.
Thủ đoạn phổ biến nhất của các đối tượng này là đăng tải những tin tuyển dụng việc nhẹ lương cao trên khắp các diễn đàn mạng xã hội. Họ vẽ ra những công việc nhàn hạ như dán tem sản phẩm tại nhà, trực quầy bán vé xem phim, đóng gói bánh kẹo hay phụ việc văn phòng với mức thù lao cao gấp đôi so với mặt bằng chung của thị trường. Những thông tin này được trình bày rất chuyên nghiệp với những lời cam kết hoa mỹ nhằm thu hút những sinh viên đang cần tiền gấp.
Tuy nhiên, mục đích duy nhất của những văn phòng này không phải là tuyển dụng nhân sự đi làm, mà là thu các loại tiền cọc vô lý từ ứng viên. Sau khi đã ép sinh viên đóng tiền thành công, họ sẽ đưa bạn đến những kho hàng xa xôi không có thật, hoặc giao cho bạn những chỉ tiêu công việc bất khả thi để bạn nản lòng tự bỏ cuộc. Khi bạn quay lại đòi tiền cọc, họ sẽ viện ra hàng chục điều khoản vô lý trong bản cam kết viết tay để từ chối trả lại tiền, thậm chí đe dọa hành hung nếu bạn dám làm lớn chuyện.
Tâm lý nôn nóng kiếm tiền và sự cô lập nạn nhân của những kẻ lừa đảo
Tại sao có rất nhiều bạn sinh viên thông minh, học giỏi trên giảng đường nhưng lại dễ dàng sập bẫy những chiêu trò lừa đảo thô sơ này? Nếu phân tích kỹ, bạn sẽ thấy những kẻ bắt nạt luôn nhắm vào những điểm yếu tâm lý sâu kín nhất của người trẻ.
Sự sợ hãi không dám phản kháng khi bị người lạ dọa nạt thực ra không bắt đầu từ buổi phỏng vấn xin việc hôm nay. Nó bắt nguồn từ đứa trẻ mười ba tuổi năm xưa, luôn nơm nớp sợ làm phật ý người lớn có quyền lực xung quanh mình, từng bị dạy rằng phải răm rắp vâng lời người khác và tin rằng nếu mình lên tiếng thắc mắc, mình sẽ bị trừng phạt và coi là kẻ gây rối. Ký ức về sự phục tùng thụ động thuở nhỏ khiến nhiều bạn trẻ khi bước vào đời thiếu đi kỹ năng tự bảo vệ mình, dễ dàng bị tê liệt trước những lời đe dọa nạt nộ của những kẻ xấu tính.
Bên cạnh đó, tâm lý nôn nóng muốn kiếm tiền để chứng tỏ bản thân đã trưởng thành khiến bạn mất đi sự tỉnh táo cần thiết. Bạn nhìn thấy bạn bè xung quanh đi làm thêm rôm rả, bạn thấy áp lực tiền bạc đè nặng lên vai cha mẹ, và bạn muốn tìm kiếm một con đường tắt để nhanh chóng có thu nhập. Những kẻ lừa đảo đánh hơi thấy sự sốt ruột đó và áp dụng triệt để kỹ thuật cô lập tâm lý: Chúng hối thúc bạn phải đưa ra quyết định ngay trong vòng 5 phút, không cho bạn thời gian suy nghĩ, không cho bạn gọi điện hỏi ý kiến người thân, ép bạn vào một không gian khép kín để bạn mất đi khả năng tư duy logic và buộc phải làm theo những yêu cầu phi lý của chúng.
Quy định pháp lý về lao động và ranh giới sòng phẳng của người đi làm
Để không bao giờ trở thành nạn nhân của những chiếc bẫy này, bạn cần trang bị cho mình những kiến thức pháp lý căn bản và một tư duy làm việc sòng phẳng ngay từ ngày đầu bước vào thị trường lao động.
Điều đầu tiên bạn bắt buộc phải ghi nhớ: Theo quy định rõ ràng của pháp luật lao động, người sử dụng lao động tuyệt đối không được phép thu tiền đặt cọc, tiền thế chấp hay bất kỳ khoản phí nào từ người xin việc dưới bất kỳ hình thức nào. Một doanh nghiệp làm ăn đàng hoàng và uy tín luôn trả tiền cho công sức lao động của bạn, chứ không bao giờ bắt bạn phải đóng tiền để được làm việc. Bất kỳ nơi nào yêu cầu bạn phải đóng tiền trước khi nhận việc, dù là 50 nghìn đồng tiền đồng phục hay vài triệu đồng tiền giữ chỗ, 100% đó là dấu hiệu của hành vi lừa đảo.
Thứ hai, căn cước công dân và các giấy tờ tùy thân là tài sản pháp lý bất khả xâm phạm của riêng bạn. Luật pháp nghiêm cấm mọi tổ chức, cá nhân tự ý thu giữ giấy tờ tùy thân gốc của công dân. Bạn chỉ cần nộp bản sao công chứng khi ký hợp đồng làm việc chính thức. Khi một người đòi giữ bản gốc căn cước công dân của bạn, họ đang nắm giữ chiếc thòng lọng để khống chế và tống tiền bạn sau này. Bản lĩnh của một người trẻ tự lập là biết kiên quyết từ chối những đòi hỏi trái pháp luật đó ngay từ phút đầu tiên.
“Một công việc chân chính luôn bắt đầu bằng sự tôn trọng và minh bạch, bất kỳ nơi nào đòi hỏi tiền cọc hay giữ giấy tờ tùy thân của bạn đều không xứng đáng để bạn bước chân vào.”
Ba bước nhận diện bẫy tuyển dụng và quy trình đòi lại giấy tờ tùy thân
Để bảo vệ bản thân an toàn và biết cách xử lý dứt điểm khi lỡ vướng vào những tình huống nguy hiểm này, bạn hãy thực hiện ngay 3 bước hành động cụ thể dưới đây:
-
Bước 1: Áp dụng bảng kiểm tra 5 dấu hiệu nhận diện bẫy tuyển dụng trước khi nộp hồ sơ.
Trước khi đi phỏng vấn bất kỳ công việc nào, hãy dùng điện thoại tra cứu thật kỹ 5 thông tin trọng tâm: Tên công ty có mã số thuế rõ ràng không, địa chỉ phỏng vấn có phải là trụ sở văn phòng cố định hay chỉ là địa chỉ ảo, mức lương có cao bất thường so với công việc phổ thông không, mô tả công việc có cụ thể không hay chỉ nói chung chung, và số điện thoại liên hệ có bị cảnh báo lừa đảo trên mạng không. Hãy rủ thêm một người bạn đi cùng và hẹn đợi ở quán nước bên ngoài để luôn có người hỗ trợ khi có sự cố bất ngờ. -
Bước 2: Giữ vững nguyên tắc tuyệt đối không nộp giấy tờ gốc hay đóng bất kỳ khoản tiền nào.
Khi bước vào phòng phỏng vấn, hãy chuẩn bị sẵn một bộ hồ sơ gồm sơ yếu lý lịch và bản sao căn cước công dân. Nếu người phỏng vấn đòi xem bản gốc, hãy chỉ cầm trên tay cho họ đối chiếu rồi cất ngay vào túi của mình, tuyệt đối không đưa cho họ cầm đi nơi khác. Nếu họ yêu cầu đóng bất kỳ khoản tiền nào, hãy mỉm cười lịch thiệp và dứt khoát đứng dậy: “Em cảm ơn anh chị đã phỏng vấn, theo quy định của trường đại học chúng em không được phép đóng tiền khi xin việc làm thêm, em xin phép ra về”. Sự dứt khoát và bình tĩnh của bạn sẽ khiến đối phương không dám giở trò ép buộc. -
Bước 3: Thực hiện quy trình 3 bước đòi lại căn cước công dân và thoát thân an toàn.
Nếu bạn lỡ dại dột bị họ giữ mất căn cước công dân và tiền cọc trong phòng kín, hãy lập tức giữ bình tĩnh để tìm cách thoát thân. Đầu tiên, tuyệt đối không hoảng loạn cãi vã hay xô xát tay chân với họ. Hãy giả vờ hợp tác và viện một lý do khẩn cấp: “Em để ví tiền ở xe của bạn đang đợi ngoài ngõ, em xin phép ra ngoài lấy tiền vào nộp nốt”. Ngay khi bước ra khỏi cửa, hãy cùng bạn bè đến ngay trụ sở công an phường gần nhất để trình báo vụ việc. Công an phường sẽ cử cán bộ đi cùng bạn quay lại địa điểm đó để yêu cầu cơ sở hoàn trả toàn bộ giấy tờ tùy thân và lập biên bản xử lý theo pháp luật. Đừng bao giờ sợ hãi giấu giếm, bởi pháp luật và xã hội luôn đứng về phía lẽ phải để bảo vệ những sinh viên lương thiện.
Mời bạn cùng đọc thêm góc phản tư Nỗi sợ ngày nhận bằng tốt nghiệp khi chẳng biết ngày mai đi về đâu và khủng hoảng bước vào đời để chuẩn bị nội lực vững vàng trước những cạm bẫy của thị trường lao động.