Mỗi kỳ thi kết thúc môn học ở trường đại học, không khí trong phòng trọ sinh viên bỗng trở nên ngột ngạt và đề phòng một cách kỳ lạ. Bạn cùng phòng trọ với bạn, người từng cùng bạn chia nhau gói mì tôm lúc hết tiền hay đèo nhau đi học dưới trời mưa, nay lén lút giấu nhẹm tài liệu ôn thi và các bộ đề mẫu của giảng viên. Khi bạn mở lời hỏi về một dạng bài tập khó, người bạn đó ấp úng trả lời qua loa rằng mình cũng chưa học tới, nhưng đến hôm thi lại làm bài trôi chảy và đạt điểm số tối đa.
Sự toan tính ngấm ngầm đó bắt nguồn từ một cuộc đua mang tên: Học bổng khuyến khích học tập. Với khoản tiền thưởng từ 5 đến 10 triệu đồng mỗi kỳ, điểm số đại học vô tình bị biến thành một sàn đấu sinh tử. Để chen chân vào top 5% sinh viên nhận học bổng của khoa, người ta bắt đầu xem bạn bè cùng lớp là đối thủ cạnh tranh trực tiếp. Từng 0.1 điểm số trở thành thước đo của sự thắng thua, khiến những nụ cười chào nhau trên giảng đường trở nên gượng gạo và đầy toan tính.
Bạn nhận ra mình cũng bắt đầu bị cuốn vào guồng quay đó: Bạn cũng giấu tài liệu, bạn cũng thở phào nhẹ nhõm khi thấy đứa bạn thân bị điểm thấp hơn mình, rồi ngay sau đó là một cảm giác bẽ bàng và cay đắng về sự biến chất của chính bản thân.
Cuộc đua khan hiếm và chiếc bẫy cạnh tranh triệt tiêu
Nguyên nhân gốc rễ của thói quen ganh đua này xuất phát từ tâm lý coi nguồn lực là hữu hạn. Trong một khoa có 200 sinh viên nhưng chỉ có khoảng 10 suất học bổng, cơ chế phân bổ dựa trên điểm số tuyệt đối từ cao xuống thấp đã vô tình biến môi trường học thuật thành một cuộc cạnh tranh triệt tiêu: Sự thành công của người khác được xem là mối đe dọa trực tiếp tới quyền lợi của bạn.
Thói quen cắn răng tranh giành này thực ra không bắt đầu từ ngày bạn bước chân vào giảng đường đại học. Nó bắt đầu từ đứa trẻ mười lăm tuổi năm xưa, luôn nơm nớp sợ bị tụt hạng trên bảng xếp hạng của lớp và tin rằng nếu mình chia sẻ bài vở cho người khác, mình sẽ bị vượt mặt và mất đi sự khen ngợi của thầy cô.
Khi bước vào đại học, nỗi sợ hãi đó kết hợp với áp lực kinh tế tự lập đã khiến nhiều bạn trẻ đánh mất sự vô tư. Bạn tin rằng vài triệu tiền học bổng là minh chứng duy nhất cho năng lực của mình. Nhưng bạn quên mất một sự thật tàn nhẫn: Tấm bằng loại xuất sắc với GPA 3.9 có được từ việc học vẹt và giấu giếm kiến thức sẽ không giúp bạn tồn tại nổi trong môi trường làm việc thực tế, nơi người ta đòi hỏi kỹ năng làm việc nhóm và năng lực hợp tác chứ không ai làm việc một mình.
Cạnh tranh triệt tiêu chỉ tạo ra những con người cô độc và kiệt sức trên đỉnh cao điểm số ảo tưởng.
Ảo giác điểm số và sự mất mát của tình bạn thanh xuân
Khoản tiền học bổng vài triệu đồng có thể giúp bạn trang trải chi phí sinh hoạt trong một hai tháng, nhưng sự rạn nứt tình bạn và lối tư duy ích kỷ sẽ để lại những tổn thương dài hạn trong nhân cách của bạn.
Trong 4 năm đại học, tài sản lớn nhất mà bạn có thể tích lũy không phải là những tờ giấy khen học kỳ, mà là những mối quan hệ chân thành và mạng lưới bạn bè cùng chí hướng. Những người bạn cùng bạn thức đêm làm đồ án, cùng bạn vượt qua những lần thực tập vất vả sẽ chính là những đối tác, những người giới thiệu cơ hội việc làm quý giá cho bạn trong suốt 20 năm sự nghiệp sau này.
Khi bạn biến bạn bè thành đối thủ, bạn tự cắt đứt con đường học hỏi của chính mình. Bạn từ chối chia sẻ góc nhìn mới, bạn không dám thừa nhận những lỗ hổng kiến thức để được người khác chỉ bảo, và bạn luôn sống trong trạng thái nơm nớp đề phòng người khác hãm hại mình.
Đến ngày lễ tốt nghiệp, khi cầm tấm bằng đỏ trên tay nhưng nhìn quanh không có lấy một người bạn thật lòng để cùng nâng ly chúc mừng, bạn sẽ nhận ra cái giá mình phải trả cho vài suất học bổng là quá đắt đỏ.
Tư duy cùng thắng và lăng kính quản trị tri thức hiện đại
Trong kinh doanh và quản trị hiện đại, những doanh nghiệp thành công nhất không bao giờ là những kẻ cố gắng dìm chết đối tác, mà là những người biết tạo ra giá trị mới thông qua sự hợp tác cùng thắng.
Tri thức là một dạng tài sản đặc biệt: Càng chia sẻ, tri thức càng được củng cố và nhân rộng. Khi bạn giải thích một bài toán khó cho người bạn cùng phòng, bạn buộc phải tổ chức lại tư duy, tìm cách diễn đạt khúc chiết và hiểu sâu gốc rễ bài học gấp 3 lần so với việc bạn chỉ đọc một mình trong im lặng. Người được bạn giúp đỡ sẽ hiểu bài nhanh hơn, và khi họ tìm thấy một tài liệu hay, họ sẽ sẵn lòng chia sẻ lại cho bạn.
Hơn nữa, thị trường tuyển dụng ngày nay hoàn toàn không quan tâm bạn đứng thứ mấy trong lớp. Nhà tuyển dụng tìm kiếm những ứng viên có khả năng lãnh đạo, biết lắng nghe, biết hỗ trợ đồng đội và có năng lực giải quyết các vấn đề phức tạp.
Một nhóm bạn biết cùng nhau học tập, cùng nhau làm dự án thực tế và chia sẻ cơ hội sẽ luôn tiến xa hơn rất nhiều so với một cá nhân đơn độc chỉ biết ôm khư khư vài trang tài liệu ôn thi.
4 bước xây dựng văn hóa hợp tác học tập trên giảng đường
Để biến môi trường học tập thành nơi cùng nhau phát triển và giữ gìn tình bạn đàng hoàng, bạn có thể áp dụng 4 bước hành động cụ thể sau:
Bước 1: Chủ động mở kho tài liệu và đề thi cho nhóm bạn thân. Đừng đợi người khác hỏi mới chia sẻ. Hãy lập một thư mục lưu trữ chung trên đám mây, tải lên tất cả các slide bài giảng, bài tập mẫu và ghi chép cá nhân mà bạn có. Hãy nhắn vào nhóm: Mình vừa tổng hợp xong phần này, gửi mọi người cùng ôn thi cho đỡ vất vả nhé. Sự hào sảng và đi trước của bạn sẽ phá tan sự e dè toan tính của những người xung quanh.
Bước 2: Phân chia chuyên đề thảo luận theo thế mạnh của từng người. Thay vì mỗi người tự mò mẫm 10 chương sách, hãy họp nhóm và chia việc sòng phẳng: Người giỏi lý thuyết tóm tắt chương 1 và chương 2, người giỏi bài tập tính toán giải chi tiết chương 3 và chương 4. Sau đó, ngồi lại một buổi chiều để từng người giảng lại cho cả nhóm. Cách làm này vừa tiết kiệm 70% thời gian ôn thi, vừa giúp cả nhóm nắm chắc toàn bộ kiến thức môn học.
Bước 3: Mở rộng mục tiêu vượt ra khỏi chiếc khung học bổng của trường. Hãy nhắc nhở bản thân và bạn bè rằng: Mục tiêu lớn nhất của chúng ta là năng lực làm việc thực tế sau khi ra trường. Hãy cùng nhau đăng ký tham gia các cuộc thi học thuật bên ngoài, cùng làm nghiên cứu khoa học hoặc cùng nhau xây dựng các dự án thực tế. Khi tầm nhìn được nâng cao, những tranh chấp vụn vặt về vài hào điểm số học kỳ sẽ tự khắc trở nên nhỏ bé và vô nghĩa.
Bước 4: Ăn mừng chân thành cho thành công của bạn bè. Khi danh sách học bổng được công bố, nếu bạn cùng phòng trọ đạt giải còn bạn thì không, hãy nuốt sự ghen tị vào trong và nở một nụ cười chúc mừng chân thành: Chúc mừng bạn nhé, kỳ này bạn xứng đáng lắm. Đồng thời, nếu bạn là người nhận học bổng, hãy dùng một phần nhỏ số tiền đó để khao cả phòng một bữa ăn ấm cúng thay vì khoe khoang đắc chí. Sự khiêm nhường và hào sảng chính là chất keo gắn kết tình bạn bền lâu nhất.
Thử thách 15 phút hôm nay: Hãy mở máy tính ra, chọn một tài liệu học tập hoặc một ghi chép môn học hay nhất mà bạn đang giữ riêng cho mình, gửi ngay vào nhóm học tập của lớp kèm theo một lời chúc cả nhóm cùng thi tốt. Bạn sẽ cảm nhận được sự nhẹ nhõm và tự hào ngay trong lòng mình.
“Người thông minh đi tìm sự vượt trội bằng cách dìm người khác xuống. Người trí tuệ đi tìm sự vĩ đại bằng cách nâng người khác cùng tiến lên.”
Mời bạn cùng đọc thêm bài viết Làm việc nhóm không khó vì thiếu tool để trang bị tư duy hợp tác thực tế và tránh những xung đột không đáng có trên giảng đường.