Có bao giờ bạn rơi vào cảm giác khao khát muốn học một điều gì đó mới mẻ nhưng lại cảm thấy hoàn toàn bế tắc vì chiếc ví rỗng của mình? Bạn muốn học cách chỉnh sửa video ngắn để làm kênh chia sẻ kiến thức, muốn học vẽ minh họa kỹ thuật số trên máy tính bảng, muốn học thiết kế slide thuyết trình thật chuyên nghiệp hoặc học một ngôn ngữ lập trình cơ bản. Nhưng khi tìm kiếm trên mạng, đập vào mắt bạn là hàng loạt khóa học có giá từ 3 triệu đến 5 triệu đồng, kèm theo những lời quảng cáo hào nhoáng cam kết thành thạo sau một tháng.
Bạn nhìn lại số tiền tiêu vặt ít ỏi của một học sinh cấp 3 hay sinh viên mới lớn, tiếng thở dài ngao ngán buột ra và bạn đành ngậm ngùi đóng tab trình duyệt lại. Bạn tự nhủ: “Nhà mình không có điều kiện, chắc mình không có cơ hội để học những thứ hay ho này rồi”. Hoặc khi bạn quyết định tự mò mẫm trên YouTube và Google, bạn lại lập tức bị chìm nghỉm trong một biển thông tin khổng lồ: hàng nghìn video rời rạc, bài giảng dài lê thê không có lộ trình, thuật ngữ tiếng Anh phức tạp khiến bạn học được 3 ngày là nản chí bỏ cuộc.
Sự thật là trong thời đại internet hiện nay, toàn bộ tri thức của nhân loại đều đang nằm sẵn trên mạng và hoàn toàn miễn phí. Sự khác biệt giữa người học được việc và người bỏ cuộc không nằm ở số tiền bỏ ra mua khóa học, mà nằm ở phương pháp tự học có kỷ luật và biết cách chia nhỏ mục tiêu. Bạn hoàn toàn có thể làm chủ một kỹ năng mới từ con số 0 chỉ trong vòng 30 ngày bằng những công cụ có sẵn trong tay.
Biển thông tin khổng lồ và cái bẫy học không có đích đến
Rào cản lớn nhất của những người mới bắt đầu tự học không phải là thiếu tài liệu, mà là sự ngợp thở trước quá nhiều tài liệu.
Khi gõ một từ khóa lên thanh tìm kiếm, bạn sẽ nhận về hàng chục danh sách phát video, mỗi video dài từ 1 đến 2 tiếng đồng hồ. Phản xạ tự nhiên của tụi mình là bấm lưu hàng loạt video vào danh sách xem sau, tải về hàng chục cuốn sách điện tử dày cộp và tự an ủi rằng mình đã gom đủ bí quyết. Nhưng càng gom nhiều tài liệu, cảm giác lười biếng và ngán ngẩm lại càng tăng lên. Bạn nhìn vào khối lượng bài học đồ sộ đó như nhìn vào một ngọn núi cao chót vót không có đường mòn, và đầu óc bạn sẽ tự động tìm lý do trì hoãn: “Để lúc nào rảnh rỗi cả ngày rồi mình sẽ bắt đầu cày”.
Chiếc bẫy thứ hai là thói quen học lý thuyết suông như một khán giả xem phim truyền hình. Bạn ngồi xem hết video hướng dẫn này đến video hướng dẫn khác, thấy người trên màn hình thao tác thoăn thoắt, tạo ra những sản phẩm rất đẹp mắt. Lúc xem, bạn gật gù đắc ý tưởng rằng mình đã hiểu hết. Nhưng đến khi tắt màn hình đi, mở phần mềm trắng tinh ra để tự tay làm thử thì hai bàn tay bạn cứng đờ, không biết bấm vào đâu và không nhớ nổi một thao tác cơ bản nào.
Xem người khác bơi lội không bao giờ giúp bạn biết bơi nếu bạn không chịu nhảy xuống nước. Tương tự như vậy, xem hàng chục video học kỹ năng mà không tự tay gõ từng dòng lệnh hay vẽ từng nét cọ chỉ mang lại một sự an tâm giả tạo, đốt cháy thời gian mà không để lại bất kỳ một năng lực thực chất nào.
Bản chất của việc tiếp thu kỹ năng và sự vượt qua 20 giờ đầu tiên
Để tự học thành công, tụi mình cần hiểu rõ quy luật vận hành tự nhiên của đầu óc khi tiếp nhận một kỹ năng vận động hoặc tư duy mới.
Các nghiên cứu về phương pháp học tập thực chứng chỉ ra rằng: Để đi từ con số 0 đến mức độ đủ dùng ngoài đời thực (khoảng 80% ứng dụng thực tế), một người bình thường chỉ cần khoảng 20 giờ rèn luyện chăm chú và có chủ đích. 20 giờ đó tương đương với khoảng 40 phút mỗi ngày trong suốt 30 ngày liên tục. Đó là một khoảng thời gian hoàn toàn khả thi mà bất kỳ một học sinh nào cũng có thể sắp xếp được.
Thế nhưng, điều khiến 90% mọi người bỏ cuộc ngay trong tuần đầu tiên chính là bức tường khó chịu của sự vụng về ban đầu. Khi bạn bắt đầu một kỹ năng mới, trong khoảng 5 giờ đầu tiên, mọi thao tác của bạn đều sẽ rất chậm chạp, ngô nghê và xấu xí. Bạn sẽ cảm thấy mình thật vụng về, ngốc nghếch và đầu óc sẽ liên tục phát ra tín hiệu muốn bỏ cuộc để quay về vùng quen thuộc.
Thói quen sợ hãi sự vụng về và muốn bỏ cuộc sớm thực ra không bắt đầu từ ngày bạn tập học kỹ năng mới. Nó bắt đầu từ những năm tháng ngồi trên ghế nhà trường phổ thông, nơi mọi sự sai sót hay điểm kém đều bị trừng phạt bằng những lời chê bai và so sánh với bạn bè cùng lớp. Bạn lớn lên với một niềm tin sai lệch rằng người ta phải có năng khiếu bẩm sinh thì mới học nhanh và làm đẹp được, mà không nhận ra rằng mọi chuyên gia ngoài đời đều từng là những kẻ học việc cực kỳ vụng về trong những ngày đầu tiên.
Khoảnh khắc bạn chấp nhận được cảm giác vụng về đó như một cái giá tự nhiên phải trả để lớn lên, bạn sẽ vượt qua được bức tường tâm lý và bắt đầu nhìn thấy những tiến bộ rõ rệt mỗi ngày.
Chia nhỏ kỹ năng và học bằng cách làm ra sản phẩm thật
Cách tự học nhanh nhất không phải là đọc từ đầu đến cuối một cuốn giáo trình dày cộp, mà là học bằng cách bắt tay vào làm một sản phẩm cụ thể.
Khi cần giải quyết một việc thực tế, cách khôn ngoan nhất là chia nhỏ vấn đề thành từng phần độc lập và chỉ học đúng những công cụ cần thiết để giải quyết phần việc đó ngay lập tức. Đây chính là phương pháp học vừa đủ và dùng ngay thay vì tích trữ kiến thức dự phòng để đó.
“Học thật sự không phải là hành động gom góp hàng trăm gigabyte tài liệu, mà là lòng can đảm tự tay làm ra một sản phẩm nhỏ và chịu sự phản hồi từ thực tế.”
Nếu bạn muốn học chỉnh sửa video, đừng bắt đầu bằng việc học thuộc lòng toàn bộ 200 tính năng trong phần mềm. Hãy đặt ra một mục tiêu rất nhỏ và thực tế: “Trong 7 ngày tới, tôi sẽ tự tay làm một video 60 giây giới thiệu về cuốn sách tôi yêu thích, có chèn nhạc nền và phụ đề chạy chữ”. Khi có một mục tiêu sản phẩm rõ ràng, việc học của bạn lập tức có phương hướng. Bạn chỉ cần tìm kiếm đúng 3 thao tác: cách cắt ghép đoạn thừa, cách chèn file âm thanh và cách gõ chữ lên màn hình. Học đến đâu bạn nhìn thấy sản phẩm thành hình đến đó, và cảm giác hoàn thành một việc nhỏ sẽ tiếp thêm nhiên liệu tinh thần để bạn đi tiếp chặng đường 30 ngày.
Phương pháp tự học đỉnh cao gồm 3 trụ cột:
- Phân rã kỹ năng thành những khối nhỏ nhất có thể thực hành được.
- Loại bỏ mọi sự xao lãng để thực hành tập trung 30 phút mỗi ngày.
- Tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh để kiểm chứng năng lực và chia sẻ cho người khác xem.
Lộ trình 30 ngày tự học ra sản phẩm thực tế
Để biến ước mơ học kỹ năng mới thành hiện thực mà không tốn một đồng chi phí, bạn hãy chia hành trình 30 ngày thành 3 chặng rất rõ ràng sau đây:
Chặng 1 (Ngày 1 đến Ngày 7): Phân rã kỹ năng và làm quen với công cụ cơ bản. Đừng vội lao vào làm cái khó. Hãy dành 3 ngày đầu tiên để tìm kiếm 3 video hướng dẫn tổng quan hay nhất dành cho người mới bắt đầu. Ghi chép ra sổ tay 5 thao tác căn bản nhất chiếm 80% công việc hàng ngày. Dành 4 ngày tiếp theo để thực hành lặp đi lặp lại 5 thao tác đó cho đến khi ngón tay bạn quen thuộc với phím tắt và giao diện phần mềm.
Chặng 2 (Ngày 8 đến Ngày 20): Bắt chước và tái tạo lại một sản phẩm mẫu. Cách học nhanh nhất là học từ những người làm tốt nhất. Hãy tìm kiếm một sản phẩm mẫu bạn rất thích ngoài đời: một tấm ảnh poster đơn giản, một đoạn video ngắn cuốn hút hay một trang web cá nhân tối giản. Hãy thử sao chép lại y hệt sản phẩm đó bằng chính đôi tay của bạn. Trong quá trình bắt chước, bạn sẽ gặp phải vô số chỗ bị vướng. Đây chính là lúc bạn dùng Google và YouTube để tìm kiếm giải pháp cho từng khúc mắc cụ thể: “Cách tạo hiệu ứng chữ bóng mờ”, “Cách lọc tiếng ồn trong video”. Học đúng chỗ mình đang bị kẹt là cách học sâu và nhớ lâu nhất.
Chặng 3 (Ngày 21 đến Ngày 30): Tự tay làm ra sản phẩm độc bản đầu tiên. Hãy gác lại việc bắt chước và bắt tay vào tạo ra một sản phẩm của riêng bạn phục vụ cho một nhu cầu thực tế: một bài thuyết trình cho nhóm học tập, một video kỷ niệm tặng bạn bè, hoặc một bài viết hướng dẫn đăng lên mạng xã hội. Khi hoàn thành, hãy dũng cảm gửi sản phẩm đó cho 3 người bạn thân nhờ góp ý chân thành. Nhận những lời phản hồi thực tế và chỉnh sửa lại lần cuối. Khi bạn cầm trong tay một sản phẩm thật do chính mình làm ra sau 30 ngày, sự tự tin vào năng lực tự học của bạn sẽ vững như bàn thạch và mở ra vô số cánh cửa cơ hội mới cho tương lai.