Nhận diện các hội nhóm làm giàu tuổi hai mươi và bẫy đa cấp kỹ năng bủa vây sinh viên

Ánh đèn sân khấu rực rỡ trong một hội trường khách sạn sang trọng chiếu thẳng vào những tràng pháo tay rầm rộ của hàng trăm bạn trẻ tuổi đôi mươi. Trên bục cao, một thanh niên chỉ mới hai mươi hai tuổi, khoác trên mình bộ vest bóng bẩy, tay đeo đồng hồ mạ vàng, đang say sưa thuyết trình về tự do tài chính, về những chuyến du lịch châu Âu và nguồn thu nhập thụ động hàng trăm triệu đồng mỗi tháng. Xung quanh bạn, những gương mặt sinh viên trẻ măng đang sáng bừng lên trong niềm ngưỡng mộ và sự phấn khích tột độ. Tiếng nhạc truyền động lực dồn dập vang lên, xen lẫn những khẩu hiệu hô vang đầy cuồng nhiệt: “Làm chủ cuộc đời!”, “Tự do tài chính tuổi hai mươi!”, “Thoát khỏi kiếp làm thuê nghèo khó!”.

Ngồi giữa đám đông náo nhiệt ấy, bạn thấy tim mình đập liên hồi. Bạn vừa được một người bạn học cùng lớp cấp ba rủ đến đây với lời hứa hẹn về một cơ hội khởi nghiệp kinh doanh đột phá không cần nhiều vốn. Bạn vốn đang chật vật với số tiền trợ cấp ít ỏi của gia đình, đang loay hoay tìm việc làm thêm để trang trải tiền phòng trọ và học phí. Những bức ảnh chụp xe sang, những cọc tiền mặt khoe trên mạng xã hội và lời khẳng định chắc như đinh đóng cột của người dẫn đường khiến bạn lóa mắt. Bạn tin rằng mình vừa tìm thấy một lối đi tắt thần kỳ để đổi đời và làm giàu nhanh chóng.

Thế nhưng, khi buổi hội thảo khép lại, cánh cửa dẫn vào thế giới màu hồng ấy lập tức đi kèm một điều kiện: Bạn phải đóng một khoản tiền gia nhập ban đầu từ mười đến ba mươi triệu đồng để mua các khóa học phát triển bản thân, mua gói dự án đầu tư hoặc mua một lượng hàng hóa mẫu. Khi bạn ấp úng bảo mình không có tiền, những người anh chị đi trước lập tức vây quanh, nhiệt tình hướng dẫn bạn cách cắm thẻ sinh viên, vay tiền qua các ứng dụng trực tuyến hoặc nói dối bố mẹ ở quê rằng cần đóng tiền học phí tiếng Anh nâng cao. Chiếc bẫy đa cấp kỹ năng và làm giàu ảo đã chính thức giăng ra, chực chờ nuốt chửng sự ngây thơ và những đồng tiền mồ hôi nước mắt của gia đình bạn.

Những hội thảo hào nhoáng và chiếc bẫy đa cấp kỹ năng bủa vây sinh viên

Chiếc bẫy lừa đảo làm giàu tuổi đôi mươi ngày nay đã tiến hóa vô cùng tinh vi, khoác lên mình những lớp áo mới mẻ và thời thượng hơn rất nhiều so với những mô hình đa cấp bán hàng truyền thống trước đây. Chúng không còn ép bạn phải đi bán từng chai dầu gội hay hộp sữa dinh dưỡng. Chúng nhắm thẳng vào khát khao lớn nhất của sinh viên thế hệ mới: Nhu cầu học kỹ năng mềm, mong muốn làm giàu sớm, khát vọng tự do tài chính và nỗi sợ bị tụt lại phía sau trong thời đại số.

Mô hình này thường tự xưng là các câu lạc bộ khởi nghiệp trẻ, các học viện đào tạo kỹ năng doanh nhân hoặc các dự án công nghệ đầu tư sinh lời tự động. Bước đầu tiên, họ tạo ra một môi trường thân thiện, ấm áp và tràn ngập sự quan tâm giả tạo. Họ khen ngợi bạn hết lời, khen bạn có tố chất lãnh đạo, có tư duy khác biệt so với đám bạn bè cùng lớp chỉ biết cắm đầu học chữ. Họ khéo léo gieo vào đầu bạn sự khinh thường đối với con đường học tập truyền thống trên giảng đường, biến việc đi làm thuê đàng hoàng thành một biểu hiện của sự an phận, hèn nhát và thiếu ý chí tiến thủ.

Sau khi đã gây mê cảm xúc của bạn bằng những giấc mơ triệu đô, chiếc mặt nạ kinh doanh thực chất bắt đầu lộ diện. Bạn nhận ra trong tổ chức này không hề có bất kỳ một sản phẩm thực tế nào mang lại giá trị cho xã hội. Nguồn thu nhập duy nhất mà các anh chị đi trước có được không phải đến từ việc bán hàng cho khách hàng ngoài thị trường, mà đến từ việc dụ dỗ và lôi kéo những người mới như bạn nộp tiền tham gia. Bạn bị ép phải lập danh sách toàn bộ người thân, bạn bè cấp ba, bạn cùng phòng trọ để tiếp tục giăng bẫy, biến những mối quan hệ chân thành của tuổi học trò thành công cụ kiếm tiền bất chấp lương tâm.

Cái giá phải trả khi sa chân vào những hội nhóm này là vô cùng tàn khốc. Toàn bộ tiền bạc tích lũy bị cuốn sạch vào những khoản nợ tín dụng lãi cao, đồng thời bạn còn đánh mất trọn vẹn thời gian học tập trên trường. Nhiều bạn sinh viên bỏ bê bài vở, bị cảnh cáo học vụ và nợ môn chồng chất. Tệ hại hơn cả, bạn đánh mất uy tín cá nhân và biến mình thành kẻ nói dối chuyên nghiệp trước mặt cha mẹ và bạn bè, để rồi khi tỉnh ngộ thì xung quanh đã không còn một người bạn chân chính nào dám ở lại bên cạnh.

Sự nôn nóng đổi đời và nỗi sợ nghèo khó từ những ngày thơ ấu

Tại sao những lời hứa hẹn làm giàu phi lý và phi thực tế như vậy lại có thể dễ dàng mê hoặc hàng nghìn sinh viên đại học có học thức? Cội nguồn tâm lý sâu xa của sự nhẹ dạ cả tin này thường bắt nguồn từ đứa trẻ mười lăm tuổi năm xưa, từng lớn lên trong sự thiếu thốn và chứng kiến nỗi cơ cực vì tiền bạc của gia đình. Đứa trẻ ấy từng thấy bố mẹ cãi nhau gay gắt mỗi khi đến kỳ đóng tiền học, từng cảm thấy tủi thân sâu sắc khi phải mặc lại quần áo cũ của anh chị và luôn mang trong lòng một nỗi mặc cảm nghèo khó nặng nề.

Ký ức tuổi thơ chứng kiến cảnh gia đình chật vật kiếm từng đồng đã gieo vào tâm trí bạn một nỗi sợ hãi tột độ về sự túng thiếu, đi kèm với một khao khát cháy bỏng: Phải kiếm thật nhiều tiền, phải giàu thật nhanh để không bao giờ phải chịu cảnh khổ sở ấy nữa. Khi bước chân lên thành phố lớn, nhìn thấy bạn bè xung quanh đi xe tay ga đắt tiền, dùng điện thoại đời mới và ăn uống sang chảnh, nỗi mặc cảm nghèo khó thuở nhỏ lại bị kích hoạt dữ dội. Bạn cảm thấy sốt ruột và nôn nóng muốn chứng minh giá trị của mình trước mặt mọi người.

Chính sự nôn nóng muốn đổi đời trong chớp mắt đã làm mờ đi khả năng tư duy phản biện của bạn. Những kẻ lừa đảo đa cấp là những bậc thầy đọc vị tâm lý. Chúng đánh trúng vào lòng tham và sự thiếu kiên nhẫn của người trẻ. Chúng vẽ ra một viễn cảnh nơi bạn không cần phải đổ mồ hôi học nghề suốt bốn năm, không cần phải chịu khó làm việc từ những vị trí thấp nhất, mà vẫn có thể đứng trên đỉnh cao vinh quang chỉ sau vài tháng tham gia mạng lưới.

Sự thật là không có một con đường tắt nào dẫn đến sự thịnh vượng lâu dài mà không phải trả giá bằng năng lực chuyên môn và mồ hôi lao động thực chất. Khi bạn muốn gặt hái thành quả mà không chịu gieo trồng và chăm sóc hạt giống mỗi ngày, bạn sẽ luôn là con mồi béo bở cho những chiếc bẫy lừa đảo rình rập ngoài xã hội.

“Sự giàu có thực chất là kết quả tự nhiên của năng lực giải quyết vấn đề cho xã hội, không phải là trò ảo thuật hô khẩu hiệu trong những hội trường bóng bẩy.”

Góc nhìn sòng phẳng về dòng tiền và quy luật giá trị của thương trường

Hãy nhìn nhận dòng tiền và kinh doanh thực tế một cách hoàn toàn tỉnh táo và sòng phẳng. Trong nền kinh tế thực, tiền bạc không bao giờ tự nhiên sinh ra từ những lời hô khẩu hiệu hay những buổi hô hào truyền cảm hứng rỗng tuếch. Tiền chỉ chảy vào túi bạn khi bạn tạo ra được một giá trị có thật mà người khác sẵn sàng rút tiền túi ra để chi trả: Hoặc là bạn làm ra một sản phẩm hữu ích, hoặc là bạn cung cấp một dịch vụ chất lượng, hoặc là bạn giải quyết được một vấn đề nhức nhối nào đó cho cộng đồng.

Một mô hình kinh doanh chân chính luôn có khách hàng bên ngoài trả tiền để mua sản phẩm hoặc dịch vụ. Ngược lại, nếu trong một tổ chức mà người duy nhất bỏ tiền ra mua hàng lại chính là những thành viên mới gia nhập, và cách duy nhất để có thu nhập là lôi kéo thêm người khác nộp tiền vào hệ thống, thì đó chắc chắn một trăm phần trăm là mô hình lừa đảo đa cấp theo dạng lấy tiền người sau trả cho người trước. Không cần phải có bằng cấp kinh tế cao siêu, chỉ cần áp dụng câu hỏi đơn giản về dòng tiền này là bạn đã có thể nhìn thấu chín mươi chín phần trăm các chiêu trò lừa đảo ngoài xã hội.

Tuổi hai mươi là giai đoạn để bạn đầu tư vào vốn năng lực chứ không phải là giai đoạn để chạy theo những ảo tưởng tài chính viển vông. Vốn năng lực của một sinh viên bao gồm: Kiến thức chuyên môn vững chắc, khả năng sử dụng ngoại ngữ lưu loát, kỹ năng tin học thành thạo, thái độ làm việc trung thực và khả năng phối hợp cùng đồng đội. Đây là những tài sản thực chất nằm trong đầu và đôi bàn tay của bạn, không ai có thể lừa gạt hay tước đoạt được.

Đừng xấu hổ khi bắt đầu sự nghiệp bằng những công việc nhỏ bé với mức lương vài triệu đồng mỗi tháng. Mỗi giờ bạn làm thêm đàng hoàng tại một quán cà phê, một nhà sách hay một công ty thực tập thực tế đều giúp bạn hiểu được giá trị thực sự của mồ hôi lao động và học được cách ứng xử văn minh trong cuộc sống. Đó mới chính là nền móng vững chắc nhất để bạn xây dựng sự nghiệp vững chắc lâu dài cho tương lai.

Ba bước nhận diện và rút lui an toàn khỏi hội nhóm đa cấp bằng công cụ sẵn có

Nếu bạn hoặc bạn bè lỡ bước chân vào một hội nhóm có dấu hiệu mập mờ và muốn rút chân ra một cách an toàn và dứt khoát, hãy lấy ngay một cuốn sổ tay, chiếc điện thoại và thực hiện ba bước cụ thể sau:

• Bước 1: Áp dụng bảng kiểm tra năm câu hỏi dòng tiền trên sổ tay cá nhân. Hãy mở cuốn sổ tay ra và tự trả lời trung thực năm câu hỏi then chốt sau: Thứ nhất, tổ chức này kiếm tiền chủ yếu từ việc bán sản phẩm ra thị trường hay từ việc thu tiền thành viên mới? Thứ hai, nếu bạn không tuyển thêm người vào nhóm, bạn có nhận được đồng thu nhập nào không? Thứ ba, hàng hóa của tổ chức có giá bán cao gấp nhiều lần so với sản phẩm cùng loại ngoài siêu thị không? Thứ tư, họ có liên tục thúc ép bạn vay tiền hoặc giấu giếm gia đình để đóng phí không? Thứ năm, những người đứng đầu có liên tục khoe khoang cuộc sống xa hoa để đánh vào lòng tham của bạn không? Nếu có từ ba câu trả lời là ‘Có’, hãy khẳng định chắc chắn đây là chiếc bẫy đa cấp độc hại và bạn cần dừng lại ngay lập tức.

• Bước 2: Soạn thảo tin nhắn từ chối dứt khoát và cắt đứt liên lạc với những kẻ dẫn đường. Đừng bao giờ đến gặp trực tiếp để xin rút lui vì những kẻ lừa đảo đã được huấn luyện các kịch bản tâm lý để vây ráp và thuyết phục bạn ở lại. Hãy mở điện thoại lên, soạn một tin nhắn ngắn gọn, lịch sự nhưng kiên quyết: “Chào anh chị, sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, em nhận thấy định hướng hoạt động của nhóm không phù hợp với mục tiêu học tập và hoàn cảnh gia đình của em. Em xin phép dừng toàn bộ hoạt động tại đây và sẽ không tham gia bất kỳ buổi họp nào nữa. Chúc anh chị nhiều sức khỏe.” Sau khi gửi tin nhắn, lập tức chặn số điện thoại, chặn trang cá nhân và rời khỏi toàn bộ các nhóm trò chuyện chung.

• Bước 3: Thú thật sự việc với gia đình nếu đã lỡ dính vào các khoản nợ tiền bạc. Nếu bạn đã lỡ vay mượn tiền để nộp vào hệ thống, sai lầm lớn nhất là tiếp tục giấu giếm và tìm cách vay nóng chỗ này đắp vào chỗ kia. Lãi mẹ sẽ đẻ lãi con và nhanh chóng biến thành một thảm họa tài chính. Hãy can đảm gọi điện hoặc về nhà ngồi lại cùng cha mẹ, thành thật kể lại toàn bộ sự việc và nhận lỗi về sự nhẹ dạ của mình. Cha mẹ có thể mắng mỏ bạn trong chốc lát vì xót xa, nhưng gia đình sẽ luôn là điểm tựa an toàn nhất giúp bạn thanh toán dứt điểm khoản nợ gốc và đưa cuộc đời bạn trở lại quỹ đạo bình an.

---

Mời bạn cùng đọc thêm bài viết Ảo tưởng làm giàu nhanh tuổi hai mươi để nhận diện chiếc bẫy lười biếng núp bóng khát vọng và học cách kiên nhẫn bồi đắp thực lực từng ngày.

Khi gặp phản pháo: 4 bước giữ vững lập trường

Khi bạn quyết định rời khỏi hội nhóm đa cấp, những người trong nhóm sẽ liên tục bủa vây và tấn công tâm lý bạn: “Em là kẻ bỏ cuộc hèn nhát, cả đời này em sẽ chỉ làm thuê nghèo khổ!”, hoặc người bạn từng rủ bạn đi có thể trách móc: “Tôi coi bạn là tri kỷ mới chia sẻ cơ hội, vậy mà bạn phụ lòng tôi!”. Bạn hãy giữ vững sự tỉnh táo qua bốn bước sau:

• Bước 1: Lắng dịu cảm xúc và không để những lời phán xét thao túng tâm lý làm bạn lung lay. Hãy hiểu rằng những câu nói tấn công đó là bài học mẫu mà tổ chức đã cài cấy vào đầu họ để giữ chân con mồi. Những lời mạt sát ấy phản ánh sự tức giận của họ khi mất đi một nguồn lợi chứ không hề phản ánh tương lai của bạn.

• Bước 2: Phân tách tình bạn chân chính khỏi những mối quan hệ lợi dụng. Nếu một người bạn chỉ nhiệt tình với bạn khi bạn nộp tiền và lập tức quay lưng sỉ nhục bạn khi bạn từ chối, thì đó chưa bao giờ là một tình bạn thực sự. Hãy can đảm buông bỏ mối quan hệ độc hại đó mà không cần phải cảm thấy tiếc nuối hay cắn rứt lương tâm.

• Bước 3: Giữ vững ranh giới bằng sự im lặng và từ chối mọi cuộc tranh luận. Tuyệt đối không cố gắng tranh cãi hay tìm cách khai sáng cho những người vẫn đang u mê trong nhóm. Khi họ đang say men làm giàu ảo, mọi lời khuyên chân thành của bạn đều sẽ bị họ xem là sự ghen tị hoặc bàn lùi. Sự im lặng và bảo vệ an toàn cho bản thân là lựa chọn sáng suốt nhất.

• Bước 4: Trở về với giảng đường và tập trung toàn lực vào việc xây dựng năng lực thực tế. Hãy xem vấp ngã này như một bài học đắt giá về sự tỉnh táo đầu đời. Hãy quay trở lại giảng đường, ngồi vào bàn học, mượn sách thư viện và nỗ lực học tập chăm chỉ mỗi ngày. Khi bạn có được năng lực chuyên môn thực chất, bạn sẽ tự tin bước vào đời và tạo dựng sự nghiệp bằng chính đôi bàn tay và khối óc chân chính của mình.