Ảo tưởng làm giàu nhanh tuổi hai mươi và chiếc bẫy lười biếng núp bóng khát vọng

Trên chiếc bàn học bừa bộn trong căn phòng trọ sinh viên, cuốn sách dạy làm giàu nhanh với dòng tiêu đề mạ vàng nổi bật đang nằm mở toang bên cạnh chiếc máy tính xách tay cũ kỹ. Bạn vừa tắt một đoạn video ngắn trên mạng xã hội quay cảnh một bạn trẻ mới hai mươi mốt tuổi khoe tài khoản ngân hàng số dư chín chữ số và chia sẻ bí quyết tự do tài chính nhờ đầu tư tài sản số. Đầu óc bạn đang quay cuồng trong những con số triệu đô, những thuật ngữ khởi nghiệp thời thượng và viễn cảnh một ngày không xa bạn sẽ lái siêu xe về quê khiến cả làng phải trầm trồ thán phục.

Thế nhưng, khi nhìn sang góc phòng, thực tế trần trụi lại đập thẳng vào mắt bạn: Hộp mì tôm ăn dở từ trưa đang bốc mùi chua nồng, xấp tài liệu ôn thi học phần chuyên ngành còn chưa lật qua trang thứ mười, và trong túi ví chỉ còn vỏn vẹn ba mươi nghìn đồng tiền lẻ để mua cơm tối. Một sự mâu thuẫn khôi hài nhưng cay đắng hiển hiện rõ ràng: Bạn mơ mộng làm triệu phú đô la trước tuổi hai mươi lăm, nhưng một bài tập nhóm bạn cũng lười không muốn động tay, một buổi học sáng bảy giờ bạn cũng không đủ kỷ luật để thức dậy đúng giờ, và bất kỳ công việc làm thêm chân chính nào có mức lương hai mươi lăm nghìn đồng một giờ cũng bị bạn bĩu môi chê bai là bóc lột, là làm thuê rẻ mạt.

Bạn tự dán lên trán mình cái nhãn “người có tư duy làm chủ”, tự huyễn hoặc rằng mình sinh ra để làm những việc lớn lao chứ không thể cúi đầu làm những công việc lặt vặt của người thường. Nhưng ẩn sâu bên dưới lớp vỏ bọc khát vọng to lớn ấy thực chất là một sự lười biếng tột cùng, một tâm lý sợ hãi sự cực nhọc và thói quen muốn ăn xổi ở thì. Chiếc bẫy ảo tưởng làm giàu nhanh tuổi đôi mươi đang ru ngủ bạn, biến những năm tháng thanh xuân quý giá nhất để tích lũy nghề nghiệp thành một chuỗi ngày mơ mộng hão huyền và rỗng tuếch.

Cơn sốt tự do tài chính tuổi đôi mươi và chiếc bẫy lười biếng tinh vi

Chưa bao giờ người trẻ lại bị bủa vây bởi những câu chuyện làm giàu nhanh chóng và dễ dàng như trong thời đại mạng xã hội hiện nay. Mỗi ngày mở điện thoại ra, bạn bị dội bom bởi hàng trăm hình ảnh thành công sớm: Những bạn trẻ tự mua nhà trước tuổi hai mươi hai, những chuyên gia đọc lệnh tài chính kiếm hàng nghìn đô la mỗi ngày chỉ bằng vài thao tác vuốt màn hình, những câu khẩu hiệu truyền động lực giật gân thúc giục bạn phải làm giàu cấp tốc ngay lập tức.

Những câu chuyện hào nhoáng ấy được dàn dựng vô cùng tinh vi để đánh trúng vào lòng tham và sự nôn nóng của lứa tuổi sinh viên. Bạn bắt đầu cảm thấy việc ngồi mòn mỏi trên ghế giảng đường suốt bốn năm để sau này ra trường nhận mức lương khởi điểm bảy tám triệu đồng là một sự ngu ngốc và thất bại. Bạn nhìn những người anh chị đi làm chăm chỉ tám tiếng mỗi ngày ở văn phòng bằng ánh mắt thương hại, xem họ như những cỗ máy bị giam cầm trong vòng xoay cơm áo gạo tiền tầm thường.

Thế nhưng, bạn lại không nhìn thấy một sự thật hiển nhiên: Chín mươi chín phần trăm những hình ảnh sang chảnh trên mạng xã hội chỉ là trò làm màu của các đường dây lừa đảo đa cấp hoặc sàn giao dịch tài chính bất hợp pháp dựng lên để săn lùng những con mồi nhẹ dạ. Vì không có trải nghiệm thực tế và kiến thức kinh doanh nền tảng, bạn dễ dàng tin vào những lời hứa hẹn sinh lời phi lý. Bạn dùng tiền bố mẹ gửi đóng học phí để ném vào các trò may rủi đỏ đen núp bóng đầu tư, để rồi khi thị trường sụp đổ, bạn bàng hoàng nhận ra mình chỉ là một con tốt thí bị người ta cướp sạch từng đồng xu cuối cùng.

Cái bẫy nguy hiểm nhất của ảo tưởng làm giàu nhanh là nó làm tê liệt hoàn toàn khả năng lao động chân chính của bạn. Khi bạn đã quen với cảm giác kiếm tiền nhanh trong tưởng tượng hoặc qua vài lệnh đánh bạc may rủi, bạn sẽ không còn đủ kiên nhẫn để ngồi học từng dòng mã lập trình, đọc từng trang sách luật hay tập viết một bài báo cáo chuyên nghiệp. Bạn trở thành một kẻ bất tài nhưng kiêu ngạo, đứng núi này trông núi nọ, việc nhỏ không thèm làm còn việc lớn thì không làm nổi.

Nỗi sợ bị xem là tầm thường và sự thiếu thốn công nhận từ thuở nhỏ

Tại sao khát khao làm giàu nhanh lại biến thành một nỗi ám ảnh thiêu đốt tâm can bạn dữ dội đến như vậy? Cội nguồn tâm lý sâu xa của sự háo danh này thường bắt nguồn từ đứa trẻ mười ba tuổi năm xưa, từng lớn lên với cảm giác mình là một kẻ hoàn toàn mờ nhạt và vô danh trong mắt mọi người. Có thể bạn là một học sinh có học lực trung bình trong một lớp toàn học sinh giỏi, hoặc là đứa trẻ trong một gia đình đông anh em luôn bị người lớn ngó lơ, không bao giờ được khen ngợi hay trao cho một sự chú ý đặc biệt nào.

Ký ức tuổi thơ bị chìm nghỉm giữa đám đông đã gieo vào lòng bạn một nỗi khao khát cháy bỏng: Bạn muốn được tỏa sáng, muốn được mọi người ngưỡng mộ và muốn chứng minh cho cả thế giới thấy rằng bạn không phải là một kẻ tầm thường. Đứa trẻ ấy tin rằng tiền bạc và sự giàu có hào nhoáng là con đường ngắn nhất để mua lấy sự tôn trọng của người đời. Bạn mơ ước một ngày kia trở nên giàu có tột bậc không phải vì bạn yêu thích kinh doanh, mà vì bạn thèm khát cảm giác được đứng ở vị trí trung tâm, được người khác ngước nhìn và trầm trồ tán thưởng.

Khi bước chân vào ngưỡng cửa sinh viên, nỗi bất an về sự tầm thường lại càng bùng phát dữ dội khi bạn thấy mình chỉ là một hạt cát nhỏ bé giữa giảng đường đại học hàng nghìn sinh viên ưu tú. Thay vì chấp nhận sự thật rằng mình cần phải bắt đầu từ những bậc thang thấp nhất để rèn giũa kỹ năng, bạn lại tìm cách đi đường tắt để thỏa mãn cơn đói khát sự công nhận của tuổi thơ. Bạn dùng những giấc mơ làm giàu triệu đô như một chiếc khiên bảo vệ cho lòng tự ái mong manh của mình, tự nhủ rằng mình không làm những việc nhỏ bé vì mình đang ấp ủ những dự án vĩ đại hơn người.

Nhưng bạn đã nhầm lẫn tai hại giữa khát vọng chân chính và sự lười biếng ngụy trang. Khát vọng chân chính luôn đi kèm với sự tận tụy, mồ hôi và lòng kiên nhẫn tích lũy qua năm tháng. Còn sự ảo tưởng chỉ mang lại những lời chém gió sáo rỗng trong các buổi cà phê và một kết cục bẽ bàng khi bạn phải đối diện với sự trống rỗng về năng lực của chính mình.

Chi phí tinh thần đắt đỏ của sự háo danh và bài học đắng cay đầu đời

Cái giá đầu tiên của việc chạy theo ảo tưởng làm giàu nhanh là sự đánh mất những năm tháng vàng son để xây dựng nền móng chuyên môn. Bốn năm đại học là khoảng thời gian quý giá nhất trong đời để bạn phạm sai lầm với chi phí thấp nhất, để bạn thử nghiệm, học nghề và tích lũy vốn kiến thức căn bản. Khi bạn dành trọn vẹn thời gian đó để mơ mộng làm giàu viển vông, bạn sẽ bước ra khỏi cánh cổng trường với hai bàn tay trắng: Không có kỹ năng nghề nghiệp, không có tác phong làm việc chuyên nghiệp và một thái độ ảo tưởng trịch thượng khiến không một doanh nghiệp tử tế nào dám tuyển dụng.

Cái giá thứ hai là sự khánh kiệt về tài chính và gánh nặng nợ nần đè lên vai cha mẹ già. Rất nhiều bạn sinh viên vì tin vào những lời dụ dỗ làm giàu đã vay mượn bạn bè, cắm xe máy, thậm chí vay nợ tín dụng đen để nộp tiền tham gia các mô hình lừa đảo. Khi chiếc bẫy vỡ tan, số tiền nợ hàng chục, hàng trăm triệu đồng bỗng chốc đè bẹp cả gia đình. Cha mẹ ở quê phải bán từng mảnh vườn, con bò để trả nợ thay cho sự dại dột của bạn, biến những năm tháng tuổi già của cha mẹ thành một chuỗi ngày nước mắt và nhục nhã vì bị chủ nợ đòi ráo riết.

Cái giá thứ ba là sự suy sụp hoàn toàn của lòng tự trọng khi bong bóng ảo tưởng nổ tung. Khi bạn nhận ra mình đã bị lừa gạt, khi đối diện với những khoản nợ chồng chất và ánh mắt thất vọng cùng cực của người thân, sự kiêu ngạo ban đầu sẽ nhanh chóng biến thành nỗi trầm uất và cảm giác tự ghê tởm bản thân. Bạn rơi từ đỉnh cao của những giấc mơ mây mù xuống đáy sâu của thực tế phũ phàng, thấy mình là một kẻ phá gia chi tử, một gánh nặng tồi tệ của gia đình.

Nhưng cú ngã này, dù đau đớn đến thấu xương, lại là một bài học đắt giá giúp bạn tỉnh ngộ vô cùng cần thiết. Nó kéo đôi chân bạn chạm xuống mặt đất, quét sạch những ảo tưởng ngông cuồng của tuổi trẻ để bạn bắt đầu học lại cách sống của một con người trưởng thành thực chất.

Ba câu hỏi tự soi để gạt bỏ ảo tưởng làm giàu và học cách kiên nhẫn làm nghề

Đứng trước sự đổ vỡ của những giấc mộng làm giàu tuổi hai mươi, điều bạn cần làm lúc này không phải là tiếp tục cay cú tìm kiếm một canh bạc mới để gỡ gạc, cũng không phải là buông xuôi trong sự tuyệt vọng tự ti. Hãy ngồi lại một mình trong căn phòng trọ, tắt hết những video làm giàu hào nhoáng trên mạng và can đảm đối thoại chân thành với chính mình qua ba câu hỏi gợi mở sau:

Một là, tôi đang thực sự đam mê việc tạo ra giá trị cụ thể cho xã hội thông qua một nghề nghiệp chân chính, hay tôi chỉ đang thèm khát sự giàu có nhanh chóng để khoe mẽ và chứng tỏ bản thân với người khác?

Hãy thành thật nhìn sâu vào động cơ bên trong của mình. Bạn có yêu thích việc giải quyết các bài toán kỹ thuật, yêu thích việc chăm sóc khách hàng, yêu thích việc viết lách hay thiết kế không? Hay bạn chỉ muốn có thật nhiều tiền trong chớp mắt mà không cần quan tâm đồng tiền đó đến từ đâu? Khi bạn nhận ra rằng sự giàu có chân chính chỉ là kết quả đi kèm của sự cống hiến giá trị, bạn sẽ thôi nhìn vào chiếc ví của người khác để bắt đầu tập trung vào đôi bàn tay của chính mình.

Hai là, nếu gạt bỏ toàn bộ những lời nói hoa mỹ về khởi nghiệp và tự do tài chính, hiện tại tôi thực sự có kỹ năng cứng nào mà người khác sẵn sàng trả tiền để thuê tôi làm việc?

Đây là câu hỏi kéo bạn chạm chân xuống mặt đất một cách sòng phẳng nhất. Hãy tự kiểm kê năng lực của mình: Bạn có biết dùng phần mềm văn phòng thành thạo không, có biết dịch một tài liệu tiếng Anh đơn giản không, có biết lập trình một tính năng cơ bản không, hay bạn chỉ có một mớ lý thuyết sáo rỗng gom nhặt từ các cuốn sách truyền động lực? Hãy dũng cảm thừa nhận sự thiếu sót của bản thân để gạt bỏ thói kiêu ngạo và bắt đầu học nghề với tâm thế của một người học việc khiêm nhường nhất.

Ba là, tôi có đủ kiên nhẫn để chấp nhận làm một người bình thường chăm chỉ, sẵn sàng làm việc từ những vị trí nhỏ nhất với mức lương khởi điểm khiêm tốn để tích lũy thực lực trong suốt năm đến mười năm tới hay không?

Thành công thực chất và lâu dài không bao giờ đến sau một đêm. Mọi chuyên gia hàng đầu trong xã hội đều từng trải qua những năm tháng học nghề cực nhọc, từng làm những công việc giấy tờ vụn vặt và nhận những đồng lương ít ỏi để đổi lấy kinh nghiệm sống. Hãy học cách trân trọng từng đồng tiền lương thiện do chính sức lao động của mình làm ra, dù nó chỉ là vài chục nghìn đồng một giờ. Khi bạn biết trân quý những điều nhỏ bé, bạn mới có đủ phẩm chất và sức bền để đón nhận những thành quả lớn lao trong tương lai.

“Giá trị của một con người không đo bằng tốc độ kiếm tiền ở tuổi hai mươi, mà đo bằng sự kiên nhẫn bồi đắp tay nghề và phẩm giá làm việc chân chính qua năm tháng.”

Mời bạn cùng đọc thêm bài viết Nhận diện các hội nhóm làm giàu tuổi hai mươi và bẫy đa cấp kỹ năng bủa vây sinh viên để trang bị bảng kiểm định nhận diện lừa đảo và xây dựng nền tảng tài chính an toàn cho bản thân.