Sau khi trải qua ba vòng phỏng vấn gắt gao tại một công ty mà bạn hằng ao ước, bạn thở phào nhẹ nhõm vì nghĩ rằng thử thách khó khăn nhất đã ở lại phía sau. Bạn đã dồn hết tâm huyết chuẩn bị hồ sơ, thức trắng nhiều đêm để tìm hiểu kỹ càng về doanh nghiệp và trả lời trôi chảy các câu hỏi tình huống của người tuyển dụng. Chiều hôm đó, một thông báo thư điện tử xuất hiện trên màn hình điện thoại với tiêu đề thư mời nhận việc chính thức. Tim bạn đập rộn ràng vì vui sướng, cảm giác nhẹ nhõm lan tỏa khắp cơ thể sau nhiều tuần chờ đợi trong âu lo.
Thế nhưng, khi mở tệp đính kèm và kéo xuống phần điều khoản thu nhập, nụ cười trên môi bạn chợt khựng lại. Mức lương thử việc ghi trong hợp đồng chỉ bằng 80% mức tối thiểu mà bạn từng đề xuất trong buổi phỏng vấn trực tiếp, thậm chí còn chưa đủ để trang trải tiền thuê nhà và chi phí sinh hoạt cơ bản tại thành phố lớn.
Bạn muốn gửi thư phản hồi để trao đổi lại về con số này, nhưng một nỗi sợ hãi lập tức bóp nghẹt tâm trí bạn: Liệu mình mở lời đòi hỏi thì người ta có nghĩ mình là kẻ thực dụng, tham lam hay không? Liệu công ty có bực mình rồi hủy bỏ luôn thư mời nhận việc để chọn một ứng viên khác ngoan ngoãn hơn không? Trong sự bối rối và sợ hãi đó, bạn tặc lưỡi tự nhủ: “Thôi kệ, mình là sinh viên mới ra trường chưa có kinh nghiệm gì, người ta nhận vào làm là may mắn lắm rồi, cố chịu thiệt một chút rồi tính sau”.
Nỗi sợ nói về tiền bạc trong buổi phỏng vấn đầu đời
Sự e dè và ngượng ngùng khi nhắc đến chuyện tiền nong là một trở ngại tâm lý cực kỳ phổ biến ở những người trẻ vừa chập chững bước vào thị trường lao động.
Trong văn hóa truyền thống, tiền bạc thường bị xem là một chủ đề tế nhị, nhạy cảm và không nên đem ra bàn tán công khai. Nhiều bạn trẻ lớn lên với suy nghĩ rằng người làm việc tốt thì phải cống hiến hết mình trước, còn chuyện tiền nong là thứ phụ thuộc vào lòng tốt và sự ban ơn của cấp trên. Khi bước vào phòng phỏng vấn, bạn tự đặt mình vào vị thế của một người đi xin việc, một kẻ ở thế yếu đang mong chờ sự giúp đỡ từ phía doanh nghiệp.
Tâm lý yếu thế đó khiến bạn cảm thấy có lỗi mỗi khi nghĩ đến việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Bạn sợ bị đánh giá là người toan tính, sợ làm phật lòng người phỏng vấn và sợ mất đi chiếc phao cứu sinh duy nhất để thoát khỏi cảnh thất nghiệp.
Thế nhưng, sự im lặng chấp nhận một mức thù lao quá thấp ngay từ ngày đầu tiên sẽ gieo rầm rộ những hạt mầm bất mãn trong tâm trí bạn. Chỉ sau một tháng đi làm thực tế, đối mặt với áp lực công việc dồn dập trong khi số tiền lương nhận về không đủ sống, bạn sẽ nhanh chóng rơi vào trạng thái chán nản, kiệt sức và cảm thấy công sức của mình bị bóc lột. Năng suất làm việc của bạn giảm sút, bạn bắt đầu làm việc đối phó và sớm muộn gì cũng rời bỏ công ty trong cay đắng.
Cơ chế tâm lý né tránh va chạm và nỗi sợ bị từ chối
Để có thể ngẩng cao đầu trao đổi về thu nhập, tụi mình cần gọi tên chính xác cơ chế tâm lý sợ hãi sự từ chối đang giam giữ sự tự tin của bản thân.
Nỗi e dè khi đòi hỏi quyền lợi bắt nguồn từ đứa trẻ năm xưa luôn bị dạy rằng việc xin xỏ hay đòi hỏi là biểu hiện của sự hư đốn và thiếu lễ phép. Từ thuở ấu thơ, mỗi lần bạn muốn xin thêm tiền mua sách vở, đồ dùng học tập hay bày tỏ một mong muốn cá nhân, bạn thường phải đối mặt với những cái lắc đầu nghiêm khắc hoặc lời thở dài trách móc của người lớn. Bạn hình thành một phản xạ vô thức: muốn được người lớn yêu thương và công nhận thì phải ngoan ngoãn chấp nhận mọi sự sắp đặt mà không được có ý kiến trái chiều.
Khi bước ra thương trường, phản xạ ngoan ngoãn đó biến bạn thành một người dễ dãi và luôn chịu thiệt thòi trong mọi cuộc thương thảo. Bạn lầm tưởng sự phục tùng cam chịu là lòng khiêm tốn, mà không nhận ra rằng trong môi trường chuyên nghiệp, sự im lặng thường bị hiểu nhầm là bạn không tự tin vào giá trị của chính mình.
Chiếc bẫy thứ hai là sự phóng đại nỗi sợ bị hủy bỏ lời mời làm việc. Bạn nghĩ rằng nhà tuyển dụng chỉ chực chờ bạn mở lời là sẽ thẳng tay gạch tên bạn. Sự thật là quá trình tuyển dụng một nhân sự phù hợp tiêu tốn rất nhiều thời gian, công sức và chi phí của doanh nghiệp. Khi họ đã gửi thư mời nhận việc cho bạn, điều đó đồng nghĩa với việc bạn là ứng viên xuất sắc nhất mà họ đã lựa chọn sau rất nhiều vòng cân nhắc. Một lời đề xuất trao đổi lại lịch thiệp không bao giờ khiến bạn bị mất việc, mà nó cho thấy bạn là một người có tư duy sòng phẳng và tôn trọng giá trị của bản thân.
Tư duy sòng phẳng của doanh nghiệp về mức thù lao thử việc
Hãy nhìn nhận mối quan hệ giữa người lao động và công ty qua góc nhìn thực tế sòng phẳng thay vì sự ban ơn tình cảm.
Một doanh nghiệp hoạt động dựa trên nguyên tắc trao đổi giá trị: Công ty bỏ tiền ra để mua sức lao động, thời gian và chất xám của bạn nhằm giải quyết những bài toán kinh doanh cụ thể. Ngược lại, bạn cống hiến năng lực để giúp công ty tạo ra doanh thu và phát triển. Đây là một mối quan hệ đối tác hai chiều bình đẳng, không ai xin ai và không ai ban ơn cho ai.
Mức lương thử việc mà công ty đưa ra trong thư mời ban đầu thường là một con số nằm ở mức sàn của khung ngân sách dành cho vị trí đó. Nhà tuyển dụng chuyên nghiệp luôn dự trù sẵn một khoảng dư địa nhất định để thỏa thuận với những ứng viên sáng giá. Khi bạn đưa ra một đề xuất hợp lý kèm theo những dẫn chứng thuyết phục, người quản lý sẽ nhìn nhận bạn là một nhân sự chín chắn, hiểu rõ thị trường và có kỹ năng giao tiếp bản lĩnh.
“Thỏa thuận lương không phải là một cuộc mặc cả ngoài chợ để giành giật từng đồng bạc, mà là một cuộc trao đổi chuyên nghiệp để hai bên tìm thấy điểm cân bằng giá trị và cam kết đồng hành lâu dài.”
Khi bạn bước vào cuộc trò chuyện với tâm thế của một người mang lại giải pháp cho doanh nghiệp, mọi sự ngại ngùng sẽ tự khắc biến mất và nhường chỗ cho sự tự tin đàng hoàng.
Ba bước trao đổi mức lương tự tin và đàng hoàng
Để thương thảo mức lương thử việc thành công mà vẫn giữ trọn sự tôn trọng từ nhà tuyển dụng, bạn hãy thực hiện theo đúng ba bước cụ thể sau đây:
Bước 1: Khảo sát mặt bằng thị trường và chuẩn bị cuốn sổ tay ghi chép dữ liệu thực tế. Trước khi gửi bất kỳ phản hồi nào, hãy dành hai tiếng đồng hồ để khảo sát khung lương của vị trí tương đương trên các cổng thông tin việc làm uy tín và hỏi thăm các anh chị cựu sinh viên đi trước. Ghi chép ra sổ tay mức lương trung bình của thị trường, các yêu cầu chuyên môn tương ứng và chi phí sinh hoạt tối thiểu. Việc nắm chắc số liệu thực tế sẽ giúp bạn có một điểm tựa vững chắc thay vì đưa ra những con số cảm tính.
Bước 2: Chuẩn bị ba giá trị đóng góp cụ thể mà bạn có thể tạo ra ngay trong sáu mươi ngày đầu tiên. Hãy viết ra giấy ba kết quả thực tế mà bạn cam kết sẽ hoàn thành tốt trong giai đoạn thử việc để giúp đội ngũ giảm bớt khối lượng việc: ví dụ như khả năng sử dụng thành thạo phần mềm thiết kế giúp tiết kiệm thời gian bàn giao sản phẩm, kỹ năng dịch thuật tài liệu nhanh chóng hoặc sự sẵn sàng tiếp nhận các đầu việc tồn đọng. Hãy cho nhà tuyển dụng thấy rằng mức thù lao bạn đề xuất hoàn toàn xứng đáng với những giá trị cụ thể mà bạn sẽ mang lại cho công ty.
Bước 3: Soạn thảo thư phản hồi lịch sự và đề xuất phương án linh hoạt. Hãy gửi một bức thư điện tử với cấu trúc ba phần rõ ràng: Đầu tiên là lời cảm ơn chân thành vì công ty đã tin tưởng trao cơ hội. Tiếp theo, trình bày mong muốn được điều chỉnh mức lương thử việc lên một con số cụ thể kèm theo lý do về giá trị đóng góp. Cuối cùng, chủ động đề xuất một buổi gặp mặt trực tiếp hoặc cuộc gọi trao đổi ngắn mười lăm phút để lắng nghe thêm góc nhìn từ công ty. Thái độ chân thành, cầu thị và phong thái tự tin sẽ luôn mở ra những kết quả tốt đẹp nhất cho sự nghiệp của bạn.
Mời bạn cùng đọc thêm góc phản tư Ranh giới khi từ chối đi nhậu sau giờ làm mà không sợ bị cô lập nơi công sở để xây dựng bản lĩnh giữ vững nguyên tắc cá nhân trong môi trường làm việc mới.