Có một trải nghiệm rất đỗi quen thuộc nhưng ít ai dám thừa nhận một cách sòng phẳng: tiếng chuông báo thức reo vang lúc sáu giờ ba mươi sáng, bạn mở mắt ra và ý nghĩ đầu tiên xuất hiện trong đầu không phải là sự háo hức, mà là một tiếng thở dài ngao ngán.
Bạn lê bước vào phòng tắm, chuẩn bị quần áo, hòa mình vào dòng người kẹt xe nghẹt thở để kịp chấm công lúc tám giờ mười lăm. Bạn ngồi vào chiếc ghế quen thuộc, mở màn hình máy tính lên, bấm vào vài tin nhắn lặp đi lặp lại và bắt đầu một ngày làm việc trong trạng thái uể oải. Bạn không hề ghét cay ghét đắng công ty của mình, các đồng nghiệp xung quanh cũng không đối xử tệ với bạn, và mức lương hàng tháng vẫn được chuyển đều đặn vào tài khoản.
Thế nhưng, từ sâu thẳm bên trong, bạn cảm thấy mình giống như một chiếc bóng đang trôi dạt chốn văn phòng. Tâm trí bạn không thực sự hiện diện ở những việc bạn đang làm. Thứ duy nhất giữ bạn ngồi yên tại chỗ chính là chiếc đồng hồ nhỏ ở góc dưới màn hình máy tính, nhích từng phút một cách chậm chạp và buồn chán.
Đếm ngược từng phút đến giờ tan sở và một ngày trôi qua trống rỗng
Hãy thử quan sát một ngày làm việc khi bạn rơi vào trạng thái này. Chín giờ ba mươi sáng, sau khi đã lướt hết các bảng tin mạng xã hội và trả lời qua loa vài tin nhắn công việc, bạn nhìn đồng hồ và giật mình nhận ra mới chỉ có một tiếng trôi qua. Mười một giờ trưa, bạn bắt đầu bàn tính với đồng nghiệp trưa nay ăn gì, bởi vì bữa ăn trưa là điểm sáng duy nhất chia đôi sự tẻ nhạt của ngày làm việc.
Đầu giờ chiều là khoảng thời gian nặng nề nhất. Cơn buồn ngủ ập đến cùng với những công việc vụn vặt không tên: nhập một vài số liệu vào bảng tính, chỉnh sửa định dạng của một văn bản, hoặc ngồi gật gù trong một cuộc họp dài lê thê mà bạn biết chắc rằng sự vắng mặt của mình cũng chẳng làm ai bận tâm. Mắt bạn liên tục đảo về phía chiếc đồng hồ: ba giờ chiều, bốn giờ mười lăm, rồi bốn giờ bốn mươi lăm.
Đúng năm giờ ba mươi chiều, bạn nhanh chóng tắt máy tính, thu dọn đồ đạc và hòa vào dòng người lao ra khỏi tòa nhà với một cảm giác nhẹ nhõm như vừa vượt ngục thành công. Thế nhưng, bi kịch thực sự chỉ bắt đầu khi bạn bước chân về đến nhà.
Bạn nằm vật ra giường hoặc ghế sofa, tay cầm chiếc điện thoại lướt mạng xã hội hàng giờ liền trong sự trống rỗng. Bạn quá mệt mỏi để đọc một cuốn sách, quá lười biếng để tập thể dục, và quá chán chường để trò chuyện sâu sắc với người thân. Bạn vừa trải qua tám tiếng đồng hồ không phải lao động nặng nhọc về mặt thể xác, nhưng nguồn năng lượng sống của bạn dường như đã bị rút cạn sạch. Đêm xuống, khi đặt lưng nằm ngủ, một cảm giác tội lỗi và hoang mang âm thầm dâng lên: bạn tự hỏi chẳng lẽ tuổi trẻ của mình cứ thế trôi tuột qua những ngày đếm ngược vô nghĩa này hay sao?
Bộ não sẽ cùn mòn đi rất nhanh nếu mỗi ngày chỉ làm cho xong chuyện
Nhiều người thường nghĩ rằng kiệt sức chỉ xảy ra khi một người phải làm việc quá tải, thức thâu đêm suốt sáng để chạy dự án. Tuy nhiên, ngoài đời thực còn có một kiểu kiệt sức khác âm thầm nhưng nguy hiểm hơn nhiều: kiệt sức vì nhàm chán.
Hiện tượng này xuất hiện khi công việc của bạn thiếu hụt trầm trọng ba yếu tố cốt lõi: sự thử thách vừa sức, ý nghĩa của việc mình làm và cơ hội nâng cao tay nghề. Khi bạn rơi vào cảnh ngồi không hoặc chỉ làm những việc quá dễ dàng lặp đi lặp lại mỗi ngày, đầu óc sẽ rơi vào trạng thái trì trệ.
Nghịch lý ở chỗ: việc không có gì để làm lại tiêu tốn nhiều năng lượng tinh thần hơn việc giải quyết một bài toán hóc búa. Khi phải ngồi giả vờ bận rộn trong suốt tám tiếng, bạn liên tục phải chịu đựng sự giằng xé nội tâm giữa cảm giác muốn làm việc gì đó có ích và sự chán nản cùng cực. Sự mâu thuẫn này rút cạn nguồn sinh lực của bạn, khiến bạn luôn cảm thấy mệt mỏi kinh niên mặc dù không hề vận động tay chân.
Đáng sợ hơn, trạng thái ngủ đông này có tính lây lan rất mạnh. Nó không chỉ dừng lại ở bàn làm việc công sở, mà sẽ ngấm ngầm ăn mòn cả đời sống cá nhân của bạn. Khi bạn đã quen với việc sống lờ đờ tám tiếng mỗi ngày, bạn sẽ không còn sức lực và ý chí để theo đuổi bất kỳ sở thích hay mục tiêu học tập nào ngoài giờ làm việc. Bạn biến thành một phiên bản ủ rũ trong chính cuộc đời của mình.
Buông xuôi thầm lặng không làm sếp thiệt hại bằng việc bào mòn chính bạn
Khi một cỗ máy sản xuất phải nằm im trong xưởng hoặc chỉ chạy cầm chừng ở mức hai mươi phần trăm công suất, doanh nghiệp vẫn phải trả chi phí hao mòn đều đặn mỗi tháng. Nhưng khoản chi phí đó doanh nghiệp có thể đưa vào sổ sách để bù trừ. Còn đối với một người đi làm, sự hao mòn năng lực và tụt hậu chuyên môn là khoản lỗ mà bạn phải tự mình gánh chịu trọn vẹn.
Nhiều bạn trẻ hào hứng với trào lưu buông xuôi thầm lặng, tự nhủ rằng công ty trả bao nhiêu tiền thì tôi làm bấy nhiêu việc, dại gì cống hiến cho người khác làm giàu. Nhưng thực tế ngoài đời rất sòng phẳng: người chủ chỉ mất một khoản tiền lương cố định cho một nhân sự làm việc đối phó, và họ luôn sẵn sàng tuyển người thay thế sau vài tháng. Còn bạn, bạn đánh đổi tám tiếng mỗi ngày trong những năm tháng thanh xuân sung sức nhất chỉ để đổi lấy sự cùn mòn về tư duy và mất dần tiếng nói trên thị trường lao động.
Khi bạn làm việc trong trạng thái đối phó suốt nhiều năm, đầu óc bạn sẽ mất đi sự nhạy bén, khả năng chịu đựng áp lực giảm sút, và phản xạ tư duy độc lập bị thui chột nghiêm trọng. Bạn tự tước đoạt đi cơ hội tích lũy vốn liếng nghề nghiệp, thứ tài sản duy nhất giúp bạn có được sự tự do và vị thế đàm phán trong tương lai. Bạn nghĩ mình đang tiết kiệm sức lực cho công ty, nhưng thực chất bạn đang tự làm mòn năng lực cạnh tranh của chính mình.
Sau này khi bước qua tuổi ba mươi, thứ bảo vệ bạn trước những biến động của thị trường không phải là số năm bạn ngồi đếm giờ ở văn phòng, mà là bản lĩnh giải quyết những bài toán khó mà người khác né tránh.
Tìm lại cảm giác làm chủ và ý nghĩa từ những việc nhỏ mỗi ngày
Để thoát khỏi vũng lầy của sự nhàm chán, bạn không nhất thiết phải nộp đơn xin nghỉ việc ngay ngày mai, bởi vì nếu bạn mang theo một tâm thế thụ động sang một môi trường mới, cảm giác ngột ngạt sẽ sớm quay trở lại chỉ sau vài tháng.
Cách làm khôn ngoan ngoài đời là chủ động điều chỉnh lại công việc của mình: bạn không ngồi chờ đợi cấp trên ban phát cho mình một công việc hoàn hảo, mà bạn tự tay sắp xếp lại cách mình làm việc, cách mình tương tác và cách mình nhìn nhận nhiệm vụ hàng ngày.
Dưới đây là ba bước thực tế giúp bạn chuyển đổi trạng thái từ một người ngồi đếm ngược từng giờ thành một người làm chủ quá trình phát triển của chính mình:
Bước một, gom nhóm và làm thật nhanh những việc lặp lại nhàm chán. Nguyên nhân lớn nhất khiến công việc trở nên buồn tẻ là bạn để những việc lặt vặt rải rác suốt cả ngày. Hãy bắt đầu bằng việc kiểm kê toàn bộ những việc bạn phải làm trong một tuần và gom chúng lại xử lý trong một buổi.
Nếu việc nhập dữ liệu hay làm báo cáo hành chính khiến bạn ngán ngẩm, hãy tự đặt ra một thử thách cho chính mình: làm thế nào để hoàn thành công việc này với chất lượng tương đương nhưng chỉ mất một nửa thời gian? Bạn có thể học cách dùng phím tắt, xây dựng các biểu mẫu tự động hoặc tận dụng các công cụ mới để xử lý nhanh các thao tác lặp lại. Khi biến việc nhàm chán thành một thử thách tối ưu hóa, bạn sẽ tìm lại được cảm giác làm chủ thời gian và dư ra được một hai tiếng mỗi ngày để đầu tư cho bản thân.
Bước hai, chủ động nhận thêm một bài toán khó để luyện tay nghề. Với quỹ thời gian bạn vừa tiết kiệm được, hãy quan sát xung quanh phòng ban: đâu là vấn đề mà mọi người hay gặp rắc rối hoặc né tránh? Đó có thể là một quy trình phục vụ khách hàng đang bị tắc nghẽn, một tập tài liệu hướng dẫn cho người mới cần được làm lại, hoặc một thử nghiệm nhỏ mà nhóm chưa có ai đứng ra nhận. Hãy chủ động xin phép cấp trên được thử sức giải quyết vấn đề đó. Khi bước vào thử thách mới, đầu óc bạn sẽ lập tức tỉnh táo trở lại. Cảm giác tò mò và niềm vui khi tự tay giải quyết được một vấn đề thực tế sẽ thắp lại sự hào hứng trong bạn.
Bước ba, biến chỗ làm thành nơi rèn nghề do người khác tài trợ chi phí. Hãy ngừng xem công ty như một nơi bạn đến để bán thời gian lấy tiền lương, mà hãy xem đây là một môi trường do người khác tài trợ chi phí để bạn mài giũa tay nghề.
Khi công ty cấp máy tính, trả tiền điện, cung cấp dữ liệu thực tế và giao ngân sách cho bạn làm việc, đó chính là cơ hội tuyệt vời để bạn thực hành những kỹ năng mới. Muốn rèn luyện kỹ năng nói trước đám đông, hãy nhận thuyết trình trong các buổi họp nhóm. Muốn giỏi về số liệu, hãy đào sâu vào các báo cáo vận hành.
Khi làm việc với tâm thế của một người đang mài giũa tay nghề cho tương lai, bạn sẽ không còn bận tâm đến việc đồng hồ đang chỉ mấy giờ. Bạn làm việc nghiêm túc không phải để nịnh sếp, mà bạn đang tận dụng từng giờ làm việc để tích lũy vốn liếng cho chính cuộc đời mình. Khi rời văn phòng vào cuối ngày, bạn sẽ thấy lòng nhẹ nhõm và tự hào vì biết rằng ngày hôm nay bạn đã trưởng thành hơn ngày hôm qua.