Có một nghịch lý rất phổ biến mà hầu hết những người trẻ có chí tiến thủ trong tụi mình đều từng nếm trải ít nhất một lần: bạn càng muốn làm nhiều thứ cùng lúc, bạn càng dễ trở nên dang dở ở tất cả mọi thứ.
Vào những ngày đầu năm mới, đầu học kỳ hoặc khi bắt đầu một công việc mới, tụi mình thường ngồi xuống với nguồn năng lượng tràn trề và một cuốn sổ mới tinh. Bạn viết ra một danh sách mục tiêu dài dằng dặc: kỳ này phải đạt học bổng, phải tự học xong tiếng Anh để thi chứng chỉ, phải đi tập thể thao năm buổi mỗi tuần, phải mở kênh chia sẻ để xây dựng hình ảnh cá nhân, và tranh thủ buổi tối học thêm thiết kế hoặc lập trình. Nhìn vào bản kế hoạch lung linh đó, bạn thấy lòng rạo rực vì hình dung ra một phiên bản tương lai tài năng và hoàn hảo của chính mình.
Thế nhưng, thực tế diễn ra sau đó thường là một chuỗi ngày hỗn loạn và đuối sức.
Muốn làm nhiều thứ cùng lúc để rồi việc gì cũng dở dang
Một ngày điển hình của người cái gì cũng muốn thường bắt đầu bằng sự vội vã và kết thúc trong cảm giác dằn vặt.
Bạn thức dậy lúc sáng sớm với ý định đọc sách chuyên môn, nhưng vừa mở sách được mười lăm phút thì đầu óc đã nhắc rằng hôm nay chưa làm bài tập ngoại ngữ. Bạn vội vã chuyển sang mở ứng dụng học từ vựng, rồi chuông báo tin nhắn từ trường lớp hoặc chỗ làm kéo bạn vào vòng xoáy của các nhóm thảo luận và bài tập gấp gáp.
Suốt cả ngày, trong khi đang ngồi làm việc này, đầu óc bạn lại lởn vởn suy nghĩ về dự án kia. Đến chiều tối, cơ thể đã rã rời nhưng bạn vẫn cố ghé phòng tập vì sợ bỏ lỡ mục tiêu rèn luyện thể chất. Trở về nhà lúc tối muộn, bạn cố gắng ngồi vào bàn máy tính để học kỹ năng mới. Nhưng khi mở màn hình với hàng chục thẻ trình duyệt đang chờ sẵn, mắt bạn cay xè, đầu óc đình công và bạn thấy mình rơi vào trạng thái lướt mạng vô định suốt hai tiếng tiếp theo.
Khi ngả lưng xuống giường lúc nửa đêm, một cảm giác tội lỗi nặng nề ập đến. Bạn tự trách mình thiếu ý chí, tự dằn vặt rằng tại sao bạn bè xung quanh làm được nhiều việc mà mình lại bế tắc và chậm chạp đến vậy. Cứ thế, sau ba tháng nhìn lại, bạn giật mình nhận ra:
- Môn học hay công việc chính vẫn giậm chân tại chỗ, chưa có kết quả nào nổi bật.
- Ngoại ngữ vẫn chỉ bập bẹ vài câu cơ bản, chưa thể dùng vào thực tế.
- Các dự án cá nhân chỉ làm được vài ngày đầu rồi bỏ xó vì không còn sức.
- Thể lực không cải thiện mà cơ thể còn mệt mỏi vì thiếu ngủ triền miên.
Bạn đã cố gắng rất nhiều mỗi ngày, nhưng kết quả thu về chỉ là một mớ dự án dang dở, một tâm trí mệt mỏi và cảm giác bất lực sâu sắc. Cái bẫy ở đây không phải là bạn lười biếng, mà là bạn đã tin rằng việc gom thật nhiều mục tiêu có thể thay thế cho bản lĩnh dám lựa chọn.
Nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội khiến tụi mình ôm đồm quá sức
Để thoát khỏi cái bẫy này, tụi mình cần nhìn thẳng vào ba hiểu lầm rất phổ biến đang trói buộc người trẻ:
Hiểu lầm thứ nhất là nghĩ rằng người giỏi là người làm được mười việc cùng lúc. Mạng xã hội liên tục tung hô những hình mẫu đa năng: vừa đi học điểm cao, vừa đi làm thêm lương tốt, vừa có vóc dáng đẹp và giỏi nhiều tài lẻ. Tụi mình dễ lầm tưởng rằng mình cũng phải ôm đồm ngần ấy thứ thì mới là người tiến bộ.
Nhưng thực tế là đầu óc con người có một sức chứa nhất định. Mỗi khi bạn thêm một mục tiêu mới vào danh sách, bạn không chỉ tốn thời gian cho nó, mà còn phải trả một cái giá rất đắt: thời gian định thần mỗi khi đổi việc. Khi bạn đang suy nghĩ về bài toán này mà phải nhảy sang viết bài kia, rồi lại chuyển sang học từ vựng, đầu óc bạn không thể nào tập trung sâu ngay được. Nó luôn bị vướng bận bởi việc dang dở trước đó, khiến bạn luôn trong tình trạng lơ mơ, việc gì cũng biết chút ít nhưng không có việc nào đạt đến độ chín muồi.
Hiểu lầm thứ hai là sợ bỏ bớt mục tiêu thì mình sẽ bị thua kém bạn bè. Tụi mình thường rất tiếc nuối khi phải gạch bỏ một dự định nào đó khỏi cuốn sổ. Bạn sợ rằng nếu không học kỹ năng này ngay thì vài tháng nữa mình sẽ bị tụt hậu. Nỗi sợ bị bỏ rơi khiến bạn cố gom hết mọi cơ hội xuất hiện trước mắt.
Nhưng bản chất của sự lựa chọn khôn ngoan không phải là cố làm tất cả, mà là dũng cảm quyết định xem mình sẽ không làm việc gì. Mỗi khi bạn gật đầu nhận thêm một việc phụ không quá quan trọng, bạn đang gián tiếp tước đi thời gian và tâm sức quý báu nhất dành cho việc quan trọng nhất đời mình.
Hiểu lầm thứ ba là nghĩ rằng mình kiệt sức là do bản thân chưa đủ kỷ luật. Khi kế hoạch mười mục tiêu bị đổ vỡ, phản ứng đầu tiên của tụi mình thường là đi tìm đọc sách dạy kỷ luật thép, đặt báo thức dậy từ bốn giờ sáng hoặc tự trách mắng bản thân.
Thực ra, sức lực và sự tập trung của mỗi người mỗi ngày giống như một cục pin điện thoại. Mỗi lựa chọn bạn đưa ra, mỗi lần bạn ép mình ngồi vào bàn học đều làm tiêu hao một phần pin đó. Nếu bạn bắt đầu ngày mới bằng một danh sách dài dằng dặc, pin tinh thần của bạn sẽ cạn sạch chỉ sau vài tuần. Sự mệt mỏi này không phải vì bạn kém cỏi, mà vì kế hoạch ban đầu của bạn đã quá phi thực tế.
Người đi xa là người biết dồn sức vào một việc cốt lõi
Muốn có được kết quả sắc bén, bạn cần thay đổi cách nhìn nhận về năng lượng của chính mình. Hãy xem sự tập trung của bạn như một dòng nước có hạn, nếu phân tán ra mười nhánh nhỏ li ti thì nước sẽ cạn khô trước khi kịp tưới mát cho cây.
Hãy quan sát một người làm vườn giàu kinh nghiệm tỉa cây ăn quả. Khi mùa xuân đến, trên cành cây xuất hiện hàng trăm nụ hoa nhỏ. Một người mới vào nghề sẽ vui mừng giữ lại tất cả các nụ hoa vì nghĩ rằng càng nhiều hoa thì sẽ càng có nhiều quả ngọt.
Nhưng người làm vườn từng trải thì cầm kéo đi khắp vườn, bấm bỏ đi phần lớn số nụ hoa, thậm chí cắt bớt cả những cành lá xanh tốt. Họ làm vậy vì hiểu một quy luật giản dị: dinh dưỡng từ đất chuyển lên là có hạn. Nếu để cây nuôi cả trăm nụ hoa, cây sẽ cho ra những quả con còi cọc và chua chát. Bằng cách cắt tỉa quyết liệt những cành nhánh phụ, người làm vườn dồn toàn bộ nhựa sống tinh túy nhất vào một vài cành chính, để chúng kết thành những trái ngọt to lớn và mọng nước nhất.
Cuộc sống của bạn cũng giống như cái cây đó. Thời gian, năng lượng và sức tập trung của bạn chính là dòng nhựa sống hữu hạn. Bạn buộc phải học cách cắt bớt những điều tốt vừa phải để dồn sức cho một điều thực sự quan trọng.
Thay vì chia cả năm thành hàng tá mục tiêu vụn vặt, hãy chia cuộc sống thành từng chặng ba tháng. Trong mỗi chặng ba tháng, bạn chỉ nên chọn ra đúng một mục tiêu mũi nhọn duy nhất. Mọi mục tiêu khác, dù hấp dẫn đến đâu, cũng chỉ nên duy trì ở mức tối thiểu hoặc tạm thời cất sang một bên.
Ba bước cắt bớt việc phụ để làm thật tốt một việc trong ba tháng
Dưới đây là ba bước đơn giản giúp bạn thanh lọc lại cuộc sống, trút bỏ gánh nặng ôm đồm và dồn sức tạo ra kết quả cụ thể:
Bước thứ nhất: Phân loại mục tiêu vào bốn nhóm rõ ràng. Hãy lấy một trang giấy và chia làm bốn phần:
- Nhóm một là Mục tiêu mũi nhọn: việc quan trọng nhất mà nếu làm xong, nó sẽ tạo ra bước ngoặt lớn cho việc học hay công việc của bạn. Nguyên tắc sắt đá: chỉ chọn đúng một việc duy nhất cho nhóm này.
- Nhóm hai là Việc duy trì tối thiểu: những việc bắt buộc phải làm hàng ngày để cuộc sống ổn định như đi học đúng giờ, làm tròn nhiệm vụ được giao, ăn ngủ điều độ. Làm vừa đủ, không cần mất quá nhiều tâm sức.
- Nhóm ba là Việc phụ làm hao tổn sức lực: những việc bạn lỡ nhận hoặc nghe có vẻ hay nhưng đang làm bạn mệt mỏi và chưa mang lại kết quả rõ ràng.
- Nhóm bốn là Dự định theo phong trào: những thứ bạn muốn làm chỉ vì thấy bạn bè khoe trên mạng chứ bản thân chưa thực sự cần.
Bước thứ hai: Đóng băng các việc phụ và cất vào ngăn kéo. Sau khi đã phân loại, hãy can đảm tạm dừng toàn bộ các việc ở nhóm ba và nhóm bốn. Nếu thấy tiếc nuối, bạn hãy mở một trang ghi chú đặt tên là Kho ý tưởng tương lai. Viết hết những dự định đó vào đây và tự dặn mình: “Những việc này rất hay, nhưng hiện tại mình cần tập trung cho việc chính. Mình sẽ cất chúng ở đây và mở ra xem lại sau ba tháng nữa”. Làm như vậy giúp đầu óc bạn hoàn toàn thanh thản vì biết rằng mình không hề từ bỏ, mà chỉ đang xếp hàng việc nào làm trước, việc nào làm sau.
Bước thứ ba: Bảo vệ khoảng thời gian tập trung mỗi ngày. Hãy dành ra một đến hai tiếng đầu ngày, khi đầu óc còn minh mẫn nhất, để làm việc cho Mục tiêu mũi nhọn của bạn. Trong khoảng thời gian này, tắt hết thông báo điện thoại, không mở mạng xã hội và không làm việc lặt vặt. Khi hoàn thành được khoảng thời gian này mỗi sáng, bạn có thể yên tâm rằng ngày hôm đó bạn đã tiến thêm một bước vững chắc.
Mỗi khi có một cơ hội mới hay lời mời hợp tác xuất hiện, hãy tự hỏi: “Việc này có giúp mục tiêu chính của mình hoàn thành tốt hơn không?”. Nếu câu trả lời không phải là có một cách dứt khoát, hãy nhẹ nhàng nói lời từ chối.
Khi bạn dám thu hẹp sự tập trung lại, bạn sẽ thấy một sự thay đổi kỳ diệu: bạn làm ít việc hơn, đầu óc nhẹ nhõm hơn, nhưng những kết quả bạn làm ra lại sắc bén và trọn vẹn hơn rất nhiều.
"Bản lĩnh của người trưởng thành không nằm ở chỗ bạn dám nhận thêm bao nhiêu việc, mà nằm ở chỗ bạn có đủ dũng khí từ chối những việc không quan trọng hay không."
Mời bạn cùng đọc thêm bài viết Học cho lắm mà không làm được cái gì ra trò để hiểu vì sao tích lũy quá nhiều lý thuyết mà không làm ra sản phẩm thật chỉ là sự tự lừa dối bản thân.