Bước chân vào thư viện trường đại học vào một buổi chiều oi ả, bạn mở chiếc ba lô và rút ra cuốn giáo trình nguyên lý dày cộp hơn 500 trang được in trên nền giấy tái chế vàng đục. Cuốn sách nặng trịch, chi chít những dòng chữ nhỏ li ti, những định nghĩa dài dòng và vô số thuật ngữ trừu tượng được dịch thô từ các tài liệu nước ngoài. Bạn tự hứa với lòng mình sẽ ngồi đọc chăm chỉ suốt 3 tiếng để chuẩn bị cho bài kiểm tra giữa kỳ sắp tới.
Thế nhưng, chỉ sau 15 phút cố gắng lật mở từng trang, mí mắt bạn bắt đầu trĩu nặng. Bạn đọc hết một đoạn văn dài cả trang giấy nhưng khi đọc đến dòng cuối cùng, đầu óc bạn hoàn toàn trống rỗng và bạn không thể nhớ nổi đoạn văn ấy vừa nói về điều gì. Chữ nghĩa trôi tuột qua mắt như một dòng nước chảy qua mặt kính trơn. Cơn ngáp ngắn ngáp dài kéo đến liên hồi, sự buồn ngủ ập xuống như một làn sương mù dày đặc che phủ toàn bộ sự tỉnh táo của bạn.
Trong sự bất lực và chán nản, chiếc điện thoại thông minh nằm ngay bên cạnh cuốn sách bắt đầu rung lên với một thông báo tin nhắn mới. Bạn cầm máy lên với ý định chỉ xem qua 30 giây để đỡ buồn ngủ, nhưng rồi ngón tay bạn lại vô thức lướt qua hàng chục video ngắn trên mạng xã hội suốt 2 tiếng đồng hồ. Khi nhìn lại đồng hồ thì trời đã sập tối, cuốn giáo trình vẫn dừng lại ở trang thứ mười, và bạn ra về trong tâm trạng dằn vặt vì một buổi chiều tự học hoàn toàn thất bại.
Cơn buồn ngủ trước cuốn giáo trình năm trăm trang
Cơn buồn ngủ kinh niên trước những cuốn sách chuyên ngành không phải là dấu hiệu cho thấy bạn là một kẻ lười biếng hay thiếu năng lực tư duy. Hầu như bất kỳ bạn sinh viên nào trong những năm đầu bước vào cánh cổng đại học cũng đều từng trải qua cảm giác bất lực này. Bạn khao khát được học hỏi, muốn đạt điểm cao và muốn hiểu sâu về ngành nghề mình đã chọn, nhưng cứ hễ mở sách giáo trình ra là cơ thể lại phản ứng bằng sự mệt mỏi và buồn ngủ rũ rượi.
Nhiều bạn trẻ chọn cách chiến đấu với cơn buồn ngủ bằng những biện pháp tình thế: uống cà phê đen đặc, dùng nước tăng lực hay thậm chí là bôi dầu gió lên thái dương. Những cách thức này có thể giúp bạn gượng gạo mở mắt thêm được 30 phút, nhưng đầu óc bạn vẫn ở trong trạng thái lơ mơ và không thể tiếp nhận thêm bất kỳ kiến thức mới nào. Việc ép buộc cơ thể thức trắng bên những trang sách khô khan chỉ biến quá trình tự học thành một sự tra tấn tinh thần nặng nề.
Sau nhiều lần thất bại, bạn bắt đầu hình thành tâm lý sợ hãi việc đọc sách. Bạn bỏ mặc những cuốn giáo trình bám bụi trên giá sách, chỉ dựa vào những slide bài giảng tóm tắt sơ sài của thầy cô hoặc tìm kiếm các tài liệu tóm tắt truyền tay trên mạng để học vẹt trước kỳ thi. Hậu quả là bạn bước qua các môn học một cách chật vật, điểm số lẹt đẹt và không thể đúc kết được bất kỳ kiến thức thực tế nào có thể áp dụng vào công việc sau này.
Thói quen đọc thụ động từ thời phổ thông và chiếc bẫy chữ nghĩa
Nguyên nhân sâu xa khiến bạn không thể đọc nổi sách chuyên ngành nằm ở phương pháp tiếp cận thụ động mà bạn đã vô tình mang theo từ suốt những năm tháng học sinh phổ thông. Ở trường cấp 3, hầu hết các bài học đều được thầy cô tóm tắt sẵn trên bảng hoặc đóng gói trong những cuốn đề cương ngắn gọn. Nhiệm vụ của bạn khi đó chỉ là đọc thuộc lòng từng định nghĩa, ghi nhớ các dạng bài mẫu để điền vào phiếu trả lời trắc nghiệm.
Thói quen cố gắng đọc thuộc lòng từng con chữ bắt đầu từ những năm tháng cấp hai cấp ba, khi bạn bị ép phải học vẹt từng đoạn văn mẫu để đạt điểm cao trong bài kiểm tra. Khi bước chân lên giảng đường đại học, quy mô và bản chất của tri thức đã thay đổi hoàn toàn. Sách chuyên ngành không được viết ra để bạn học thuộc từ đầu đến cuối như một cuốn kinh. Chúng là những công trình tổng hợp tri thức học thuật, chứa đựng rất nhiều dữ liệu bối cảnh và lý luận nền tảng. Khi bạn cố gắng đọc từng chữ một cách thụ động mà không có một mục tiêu cụ thể, đầu óc sẽ rơi vào trạng thái quá tải thông tin và tự động kích hoạt cơ chế buồn ngủ để ngắt bớt sự mệt mỏi.
Chiếc bẫy chữ nghĩa khiến sinh viên tin rằng đọc sách là phải cày cuốc từ trang 1 đến trang cuối cùng. Nhiều bạn trẻ dành hàng giờ đồng hồ dùng bút dạ quang tô kín cả trang sách với đủ các màu sắc sặc sỡ, nhưng thực chất chỉ đang tạo ra một sự an tâm ảo. Việc tô màu cho trang sách không đồng nghĩa với việc bạn đã hiểu và nạp được kiến thức vào đầu. Bạn chỉ đang lao động chân tay để che đậy sự thật rằng mình chưa hề tìm thấy bất kỳ sự kết nối nào giữa lý thuyết trong sách với thực tế đời sống.
“Đọc sách ở đại học không phải là việc nuốt trọn từng trang giáo trình, mà là quá trình săn tìm công cụ tư duy để giải quyết những bài toán thực tế ngoài đời.”
Bản chất của kiến thức chuyên ngành và mối liên hệ với thực tế đời sống
Mọi lý thuyết chuyên ngành dù trừu tượng và phức tạp đến đâu trong sách vở, suy cho cùng, đều bắt nguồn từ những bài toán thực tế mà con người đã tìm cách giải quyết trong đời sống hàng ngày. Một định luật kinh tế thực chất là sự đúc kết về cách con người mua bán và trao đổi hàng hóa ngoài chợ. Một nguyên lý quản trị thực chất là cách thức để nhóm người làm việc cùng nhau mà không xảy ra cãi vã hay đùn đẩy trách nhiệm. Khi bạn nhìn sách chuyên ngành như một tập hợp các công cụ giải quyết vấn đề thay vì những công thức trừu tượng, cảm giác khô khan sẽ biến mất và sự tò mò sẽ tự nhiên được đánh thức.
Đọc sách ở bậc đại học là một quá trình trao đổi và săn tìm giải pháp. Bạn không cần phải tôn thờ từng câu chữ của tác giả, mà hãy đóng vai một người thám tử đang đi tìm câu trả lời cho những khúc mắc của chính mình. Khi bạn mở một chương sách về quản lý thời gian hay tổ chức dòng tiền, hãy liên tục đặt câu hỏi: Nguyên lý này giúp ích gì cho việc quản lý chi tiêu tháng này của mình? Khái niệm này có thể áp dụng vào bài tập lớn của nhóm hay không?
Khi một khái niệm được neo chặt vào một trải nghiệm sống thực tế của bạn, nó sẽ trở nên sống động và khó quên hơn gấp trăm lần việc học vẹt. Bạn sẽ không còn đọc sách trong tâm thế của một học sinh trả nợ bài vở, mà đọc với tâm thế của một người đang tìm kiếm vũ khí sắc bén để chuẩn bị bước ra trường đời. Sự chủ động đó chính là cách thức hữu hiệu nhất giúp bạn tỉnh táo và hứng thú suốt hàng giờ đồng hồ bên bàn học.
Ba kỹ thuật đọc chọn lọc và đúc kết thành bài học thực tế
Để biến những cuốn giáo trình nặng trịch thành tri thức hữu ích trong tay mà không bị cơn buồn ngủ đánh gục, bạn hãy áp dụng ngay quy trình 3 bước đơn giản dưới đây trong buổi học tiếp theo:
-
Bước 1: Dành 10 phút đọc lướt mục lục và phần tóm tắt cuối mỗi chương để nắm khung xương.
Trước khi đọc chi tiết, hãy mở phần mục lục và lật ngay đến trang cuối cùng của chương sách để đọc phần tóm tắt các ý chính và câu hỏi ôn tập. Việc này giống như bạn xem trước tấm bản đồ toàn cảnh trước khi bước vào một khu rừng rậm rạp. Khi bạn đã biết trước chương sách này muốn chứng minh điều gì và có những cột mốc nào, đầu óc của bạn sẽ có một khung sườn rõ ràng để tiếp nhận thông tin mà không bị lạc lối hay mệt mỏi. -
Bước 2: Dùng bút dạ quang gạch chân đúng 3 ý quan trọng nhất và tự giải thích lại bằng ngôn từ mộc mạc của mình ra sổ tay.
Tuyệt đối không tô kín cả trang sách. Trong mỗi mục lớn, hãy đặt ra quy tắc chỉ chọn đúng 1 đến 2 câu văn quan trọng nhất chứa đựng linh hồn của vấn đề. Sau đó, hãy gập sách lại, lấy cuốn sổ tay ra và tự diễn giải lại ý tưởng đó bằng ngôn ngữ bình dân của một người anh đi trước nói chuyện với một người em mười sáu tuổi. Nếu bạn chưa thể giải thích một khái niệm phức tạp bằng những từ ngữ giản dị đời thường, điều đó chứng tỏ bạn vẫn chưa thực sự hiểu bản chất của nó. -
Bước 3: Tìm một ví dụ thực tế xung quanh đời sống để ứng dụng ngay lý thuyết vừa đọc.
Sau khi đã ghi chép lại bản chất của lý thuyết, hãy dành thêm 5 phút liên hệ với một tình huống cụ thể: quán trà sữa đầu ngõ đang áp dụng quy luật cung cầu này như thế nào, hay nhóm làm bài tập của bạn đang mắc phải lỗi giao tiếp nào được nêu trong sách. Hãy ghi lại ví dụ thực tế này ngay bên dưới phần định nghĩa trong sổ tay. Hành động nhỏ này sẽ giúp biến lý thuyết sách vở thành phản xạ tư duy thực tế của riêng bạn.
Mời bạn cùng đọc thêm góc phản tư 4 năm đại học chỉ biết cắm đầu học và cảm giác trống rỗng ngày nhận bằng để thấu hiểu bản chất của việc học thực chất và không biến giảng đường thành chuỗi ngày trả nợ điểm số.