Ngày 20 của tháng, bạn mở ứng dụng ngân hàng trên điện thoại ra và giật mình thấy số dư tài khoản chỉ còn vỏn vẹn ba mươi lăm ngàn đồng. Trong ví tiền mặt, chỉ còn vài đồng tiền lẻ nhàu nát đủ để trả tiền gửi xe vài hôm. Mười ngày còn lại của tháng bỗng nhiên trở thành một vực thẳm đen ngòm khi trong phòng trọ chỉ còn lại nửa thùng mì tôm và hai quả trứng gà cuối cùng trong tủ lạnh.
Bạn ngơ ngác tự hỏi toàn bộ số tiền sinh hoạt phí ba triệu đồng mà cha mẹ vừa gửi từ đầu tháng đã biến đi đâu mất. Mới tuần đầu tiên, khi tiền vừa ting ting vào tài khoản, bạn cảm thấy mình như một người giàu có vừa bước ra khỏi sự kìm kẹp của gia đình. Bạn hào phóng bao bạn bè mấy chầu trà sữa, cùng phòng trọ đi ăn lẩu nướng thả ga, mua sắm vài bộ quần áo mới trên sàn thương mại điện tử và tặc lưỡi tự nhủ: “Hiếm khi mới lên thành phố, cứ tận hưởng một chút đã!”.
Thế nhưng, sau những cuộc vui chóng vánh đó, thực tế khắc nghiệt ập đến không một lời báo trước. Tiền điện nước phòng trọ tăng vọt, chiếc xe máy đột nhiên bị thủng săm phải thay ruột mất hơn một trăm ngàn, và tiền giáo trình đầu kỳ phải đóng cùng một lúc. Giờ đây, bạn vừa ngậm ngùi ăn gói mì tôm úp nước sôi vừa lo sợ không biết mở lời xin thêm tiền cha mẹ thế nào. Bạn cảm thấy xấu hổ và bất lực trước sự vụng về của chính mình trong những ngày đầu tiên bước chân vào đời sống tự lập.
Chiếc ví rỗng tuếch vào ngày 20 và chuỗi ngày ăn mì tôm cầm hơi
Cảnh tượng rỗng túi vào nửa cuối tháng và phải ăn mì tôm cầm hơi dường như đã trở thành một giai thoại quen thuộc của đời sinh viên. Rất nhiều bạn trẻ xem đó là một chuyện hiển nhiên, một trải nghiệm vui vẻ của tuổi thanh xuân để sau này kể lại. Nhưng nếu nhìn nhận một cách nghiêm túc và sòng phẳng, việc liên tục rơi vào cảnh túng quẫn tiền bạc không hề lãng mạn chút nào. Nó là một sự khủng hoảng thực sự đe dọa trực tiếp đến sức khỏe thể chất và kết quả học tập của bạn.
Ăn mì tôm liên tục suốt mười ngày khiến dạ dày của bạn bị cào xé, cơ thể thiếu chất dẫn đến mệt mỏi, uể oải và không thể tập trung nghe giảng trên lớp. Đáng sợ hơn, cảm giác thiếu tiền tạo ra một áp lực tâm lý vô cùng nặng nề. Cả ngày đầu óc bạn chỉ quanh quẩn với câu hỏi trưa nay ăn gì cho rẻ nhất, tối nay lấy tiền đâu đổ xăng, khiến tâm trí bạn không còn chút không gian nào để suy nghĩ về bài vở hay những dự định phát triển bản thân.
Khi rơi vào cảnh cùng quẫn, nhiều bạn sinh viên đã phải bấm bụng vay mượn bạn bè cùng phòng, tạo ra những mối quan hệ khó xử và nợ nần không đáng có. Một số bạn thậm chí còn rơi vào chiếc bẫy vay tiền qua các ứng dụng tín chấp trên mạng với lãi suất cắt cổ chỉ để có tiền trang trải sinh hoạt, biến những năm tháng tươi đẹp trên giảng đường thành một chuỗi ngày trốn nợ trong kinh hoàng và hoảng loạn.
Chiếc bẫy tự do ảo tưởng và sự thiếu vắng kỹ năng quản trị đồng tiền
Tại sao hầu hết sinh viên khi mới lên thành phố đều gặp khó khăn trong việc giữ tiền? Nguyên nhân không phải vì cha mẹ cho bạn quá ít, mà vì một sự lầm tưởng tai hại về sự tự do khi sống xa nhà.
Sự vụng về này thực ra không bắt đầu từ ngày bạn bước lên xe đò vào thành phố học đại học. Nó bắt đầu từ đứa trẻ mười lăm tuổi năm xưa, chưa từng một lần được tự tay cầm tiền đi chợ mua thức ăn cho cả nhà và luôn quen với việc mọi bữa cơm, mọi nhu cầu sinh hoạt đều được cha mẹ chuẩn bị sẵn từ A đến Z. Khi sống dưới mái nhà gia đình, bạn chưa bao giờ phải bận tâm một ký gạo giá bao nhiêu, một bó rau muống bao nhiêu tiền hay một số điện tốn bao nhiêu chi phí. Tiền bạc đối với bạn chỉ là một khái niệm trừu tượng xuất hiện mỗi khi bạn xin tiền cha mẹ mua một món đồ bạn thích.
Khi rời khỏi vòng tay bảo bọc và bước vào đời sống tự lập, bạn bất ngờ được trao toàn quyền kiểm soát một khoản tiền lớn hàng tháng. Bạn lầm tưởng rằng có tiền trong tay nghĩa là mình hoàn toàn tự do muốn tiêu gì thì tiêu. Bạn bị cuốn vào làn sóng tiêu dùng hấp dẫn của chốn đô thị: những quán cà phê máy lạnh trang trí lung linh, những bữa ăn ngoài hàng quán tiện lợi và những lời rủ rê tụ tập của bạn bè mới quen. Bạn tiêu tiền theo cảm xúc bốc đồng của ngày hôm nay mà hoàn toàn mù tịt về những chi phí sinh tồn bắt buộc của hai tuần sau đó.
“Tự do thực sự của người sống xa nhà không nằm ở việc muốn tiêu gì thì tiêu, mà nằm ở năng lực làm chủ đồng tiền để không bao giờ phải cúi đầu vay mượn trong cảnh túng quẫn.”
Tư duy dòng tiền sinh tồn và nguyên tắc bao thư tài chính bất khả xâm phạm
Để chấm dứt vĩnh viễn cảnh tượng vừa nhận tiền đầu tháng đã cháy túi cuối tháng, bạn cần trang bị cho mình tư duy quản trị dòng tiền sinh tồn của một người trưởng thành thực thụ.
Đồng tiền cha mẹ gửi cho bạn không phải là tiền thưởng để bạn hưởng thụ, mà là ngân sách vận hành cuộc sống của bạn trong đúng ba mươi ngày. Trong quản trị kinh doanh, không có một doanh nghiệp nào đem toàn bộ vốn lưu động đi đãi tiệc ngay ngày đầu tháng rồi sau đó đóng cửa vì không có tiền trả tiền điện nước. Bạn chính là giám đốc điều hành của chính cuộc đời mình, và việc đảm bảo cho bản thân có đủ cơm ăn ba bữa, có chỗ ở an toàn và đủ xăng xe đi học là trách nhiệm sinh tồn tối thượng mà bạn phải hoàn thành xuất sắc.
Tư duy tài chính sòng phẳng đòi hỏi bạn phải phân định rạch ròi giữa hai nhóm chi phí: Chi phí sinh tồn bắt buộc và Chi phí ham muốn bộc phát. Chi phí sinh tồn bao gồm: tiền nhà trọ, tiền điện nước, tiền xăng xe, và quan trọng nhất là tiền ăn uống đủ dinh dưỡng mỗi ngày. Chi phí ham muốn là những ly trà sữa, những buổi ăn nhậu ngoài hàng quán hay những món đồ mua sắm ngẫu hứng. Nguyên tắc bất khả xâm phạm là: Toàn bộ chi phí sinh tồn phải được khóa chặt và bảo vệ ngay từ ngày đầu tiên nhận tiền, tuyệt đối không được dùng một đồng nào của tiền sinh tồn để phục vụ cho những thú vui nhất thời.
Ba bước làm chủ chi tiêu tiền ăn và sinh hoạt phí cho sinh viên xa nhà
Để luôn có những bữa ăn no đủ, khỏe mạnh và chiếc ví không bao giờ bị rỗng, bạn hãy áp dụng ngay quy trình 3 bước phân bổ tài chính cực kỳ đơn giản dưới đây bằng những công cụ có sẵn trong tay:
-
Bước 1: Chia tiền thành 3 bao thư giấy ngay khi vừa nhận tiền trợ cấp đầu tháng.
Ngay khi nhận tiền từ cha mẹ hoặc nhận lương làm thêm, hãy rút tiền mặt ra và chia ngay vào 3 chiếc bao thư giấy đơn giản:- Bao thư 1 - Chi phí cố định (khoảng 40%): Dành riêng cho tiền nhà trọ, tiền điện nước và tiền gửi xe. Bao thư này đem nộp ngay cho chủ trọ, không giữ lại trong ví quá 24 tiếng.
- Bao thư 2 - Tiền ăn sinh tồn (khoảng 40%): Chia tiếp số tiền này làm 4 phần tương ứng với 4 tuần của tháng. Mỗi đầu tuần bạn chỉ được phép rút đúng một phần ra để đi chợ nấu ăn. Hết tiền tuần nào thì ăn đạm bạc tuần đó, tuyệt đối không được rút trước tiền của tuần sau.
- Bao thư 3 - Dự phòng và giao lưu (khoảng 20%): Dành cho việc đổ xăng, photo tài liệu học tập và một phần nhỏ cho các buổi cà phê giao lưu bạn bè.
-
Bước 2: Lập nhóm cùng phòng trọ đi chợ đầu mối hai lần một tuần và tự nấu ăn.
Ăn cơm hàng quán mỗi bữa ba mươi lăm đến bốn mươi ngàn đồng vừa tốn kém gấp đôi vừa không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Hãy bàn với bạn cùng phòng cùng góp tiền ăn, mua một chiếc nồi cơm điện và vài món đồ gia dụng cơ bản. Cứ sáng thứ tư và chủ nhật hàng tuần, hãy cùng nhau ra chợ dân sinh gần phòng trọ mua thịt, cá, trứng và rau xanh cho cả tuần rồi sơ chế chia vào các hộp cất trong tủ lạnh. Tự nấu ăn vừa giúp bạn tiết kiệm được một nửa số tiền ăn hàng tháng, vừa giúp bạn rèn luyện kỹ năng nội trợ và gắn kết tình bạn một cách ấm áp. -
Bước 3: Ghi chép 3 dòng chi tiêu mỗi tối trên sổ tay và đặt hạn mức tiền mặt trong ví.
Đừng bao giờ để quá nhiều tiền trong tài khoản thanh toán quét mã QR, vì sự tiện lợi của việc bấm điện thoại chuyển tiền sẽ khiến bạn tiêu xài trong vô thức. Hãy quy định mỗi ngày chỉ để trong ví một số tiền mặt cố định từ ba mươi đến năm mươi ngàn đồng cho các khoản lặt vặt. Mỗi tối trước khi đi ngủ, mở cuốn sổ tay nhỏ ra ghi lại đúng 3 số liệu: Số tiền đã tiêu trong ngày, số tiền còn lại của tuần này, và tự đánh giá xem hôm nay mình có mua món đồ nào lãng phí hay không. Sự tỉnh táo trên trang giấy mỗi ngày sẽ giúp bạn làm chủ hoàn toàn chiếc ví của mình suốt ba mươi ngày một cách đàng hoàng nhất.
Mời bạn cùng đọc thêm góc phản tư Nỗi sợ bị bạn bè xem thường khi học một trường đại học không có tiếng tăm để thấu hiểu cách tập trung vào năng lực thực tế và xây dựng giá trị bản thân dài lâu.