Tàn phá sức khỏe thể chất để chứng tỏ mình chăm chỉ và chiếc bẫy tự hành xác

Ba giờ sáng trong căn phòng trọ chật chội, màn hình máy tính vẫn sáng quắc chiếu vào đôi mắt đỏ ngầu và thâm quầng của bạn. Bên cạnh bàn học là vỏ lon nước tăng lực rỗng không nằm lăn lóc cùng gói mì tôm ăn dở đã trương phềnh, bốc lên mùi dầu mỡ nguội ngắt. Cơn đau thắt nơi vùng thượng vị bất ngờ quặn lên khiến bạn phải gập người ôm bụng thở dốc, hai thái dương giật từng cơn đau buốt. Thế nhưng, thay vì tắt máy tính và trèo lên giường nằm nghỉ ngơi, bạn lại với tay lấy thêm một gói cà phê hòa tan thứ tư trong đêm, xé toạc đổ thẳng vào miệng rồi uống ực một ngụm nước lạnh để ép cơ thể tỉnh táo.

Bạn vừa lướt mạng xã hội vừa chụp một bức ảnh bàn học ngập tràn sách vở lúc ba giờ sáng kèm dòng trạng thái than thở về sự vất vả của mùa thi cử. Khi nhìn thấy những lượt thả tim và những bình luận khen ngợi bạn chăm chỉ, khen ngợi bạn phi thường từ bạn bè đồng khóa, trong lòng bạn bỗng trào dâng một cảm giác thỏa mãn kỳ lạ. Cơn đau thể xác dường như dịu đi đôi chút, nhường chỗ cho một niềm tự hào méo mó: Bạn cảm thấy mình đang nỗ lực hết mình, bạn cảm thấy mình đang sống có giá trị hơn những người đang say giấc nồng ngoài kia.

Sự tự hành xác thể chất đã trở thành một thứ huy chương danh dự mà bạn tự cài lên ngực mình suốt những năm tháng sinh viên. Bạn đem sức khỏe, giấc ngủ và bữa ăn ra làm vật hy sinh để đổi lấy cảm giác an tâm giả tạo về sự chăm chỉ. Bạn tưởng rằng càng thức khuya, càng nhịn ăn và càng làm việc kiệt sức thì thành công sẽ càng đến gần. Nhưng thực chất, bạn chỉ đang biến cơ thể mình thành một công cụ để xoa dịu nỗi sợ hãi vô hình về sự thất bại và nỗi bất an sâu kín trong tâm hồn.

Chiếc bẫy tự hành xác và ảo tưởng về sự chăm chỉ nơi giảng đường

Phản xạ ngược đãi thân thể là một cái bẫy tâm lý cực kỳ tinh vi đang bủa vây rất nhiều bạn trẻ bước vào môi trường đại học. Khi rời xa vòng tay chăm sóc của gia đình, bạn bước vào một cuộc cạnh tranh khốc liệt về điểm số, học bổng, hoạt động câu lạc bộ và các công việc làm thêm tích lũy kinh nghiệm. Trong một môi trường luôn tôn sùng sự năng động và bận rộn, người ta bắt đầu đo lường giá trị của một sinh viên thông qua mức độ kiệt sức của họ.

Bạn bắt đầu coi việc ngủ đủ tám tiếng là một sự lười nhác đáng xấu hổ. Bạn tự hào khoe khoang với bạn bè rằng đêm qua mình chỉ ngủ được hai tiếng, tự hào kể về những ngày chỉ ăn một bữa mì tôm để kịp nộp báo cáo nghiên cứu khoa học. Sự mệt mỏi thể xác trở thành một bằng chứng hùng hồn để bạn chứng minh với thế giới rằng mình không hề lãng phí tuổi trẻ. Bạn tự biến mình thành một nạn nhân tự nguyện trong guồng quay công việc do chính bạn tự tạo ra.

Thế nhưng, nếu can đảm nhìn thẳng vào sự thật, sự bận rộn thâu đêm suốt sáng ấy mang lại hiệu quả thực chất bao nhiêu phần trăm? Phần lớn thời gian thức khuya của bạn không dành cho việc học tập sâu sắc hay sáng tạo đột phá. Bạn ngồi trước màn hình trong trạng thái đờ đẫn, vừa đọc tài liệu vừa lướt mạng xã hội, vừa gõ máy tính vừa xem những video ngắn vô bổ. Bạn tốn bốn tiếng đồng hồ trong đêm muộn chỉ để hoàn thành một công việc mà một người tỉnh táo vào ban ngày có thể giải quyết gọn gàng trong vòng bốn mươi lăm phút.

Sự tự hành xác không phải là biểu hiện của lòng kiên trì hay ý chí thép. Đó là một hình thức trốn chạy tinh vi trước cảm giác tội lỗi và bất an. Bạn dùng sự mệt mỏi về thể xác để tự ru ngủ lương tâm của mình, để tự nhủ rằng mình đã cố gắng hết sức, để nếu lỡ kết quả thi cử có kém cỏi thì bạn đã có sẵn một lý do hoàn hảo để biện minh: Tôi đã học đến mức kiệt sức rồi, tôi không có lỗi.

Vết thương tìm kiếm sự công nhận tuổi thơ và nỗi sợ bị xem là kẻ lười biếng

Cội nguồn sâu xa của thói quen tự hủy hoại thể lực thường bắt nguồn từ những ám ảnh tâm lý thời thơ ấu. Nhiều bạn trẻ lớn lên trong những gia đình mà tình yêu thương của cha mẹ luôn đi kèm với những điều kiện khắt khe về thành tích. Bạn có thể từng là một đứa trẻ mười tuổi luôn nơm nớp lo sợ ánh mắt thất vọng của bố mẹ mỗi khi bị điểm tám, hoặc từng bị người lớn mắng mỏ thậm tệ là đồ lười biếng vô dụng chỉ vì lỡ ngồi xem phim hoạt hình thư giãn sau giờ học.

Những lời phán xét cay nghiệt trong quá khứ đã gieo vào tâm trí non nớt của bạn một niềm tin sai lệch: Giá trị của bản thân chỉ tồn tại khi mình đang làm việc cật lực và tạo ra kết quả. Nghỉ ngơi đồng nghĩa với tội lỗi, thư giãn đồng nghĩa với thụt lùi và sẽ bị người khác chê cười, ruồng bỏ. Đứa trẻ sợ hãi năm xưa đã lớn lên và mang theo nỗi bất an ấy bước vào giảng đường đại học, tiếp tục tự trừng phạt cơ thể mình mỗi khi dám có ý định buông tay nghỉ ngơi.

Bạn luôn có cảm giác bất an cồn cào nếu thấy bản thân rảnh rỗi quá một giờ đồng hồ. Dù bài vở đã hoàn thành, bạn vẫn cố tìm kiếm thêm một việc gì đó để làm, nhận thêm một dự án nhóm, nhận thêm một ca làm thêm đêm chỉ để lấp đầy khoảng trống thời gian. Bạn sợ sự tĩnh lặng, bởi vì khi mọi thứ lắng xuống, bạn sẽ phải đối diện với nỗi sợ hãi nguyên thủy nhất: Nếu không làm việc đến kiệt sức, liệu tôi có còn là một người có giá trị trong mắt mọi người hay không?

Chiếc bẫy tâm lý này khiến bạn nhầm lẫn giữa sự chăm chỉ chân chính và sự tự hủy hoại mù quáng. Chăm chỉ chân chính là sự tập trung cao độ, có kế hoạch rõ ràng và biết trân trọng nguồn năng lượng của bản thân để đi đường dài. Còn tự hành xác là một hành động bạo lực mà bạn đang tự thực hiện lên chính thân thể mình để van xin sự công nhận từ thế giới bên ngoài.

Chi phí tinh thần đắt đỏ của một cơ thể kiệt quệ và sự sụp đổ dây chuyền

Cái giá đầu tiên mà bạn phải trả cho lối sống hành xác này là sự tổn thương thể chất nghiêm trọng và dai dẳng. Những cơn đau dạ dày mạn tính, tình trạng rối loạn tiêu hóa, chứng mất ngủ kinh niên và những cơn đau nửa đầu dữ dội sẽ không tự nhiên biến mất sau khi kỳ thi kết thúc. Hệ miễn dịch suy giảm khiến bạn liên tục ốm vặt, hụt hơi và mất dần sức sống thanh xuân. Bạn đang đem tài sản quý giá nhất của đời người ra thế chấp cho những hư danh ngắn hạn của tuổi hai mươi.

Cái giá thứ hai là sự suy giảm nghiêm trọng về mặt trí tuệ và cảm xúc. Khi đầu óc liên tục bị bỏ đói và thiếu ngủ, khả năng ghi nhớ, tư duy logic và sự sáng tạo của bạn sẽ rơi xuống mức thấp nhất. Bạn trở nên hay quên, xử lý thông tin chậm chạp và dễ mắc những sai lầm ngớ ngẩn trong các bài tập quan trọng. Về mặt cảm xúc, một cơ thể mệt mỏi sẽ sinh ra một tâm trí cáu bẳn, nhạy cảm quá mức và dễ nổi giận vô cớ với những người xung quanh. Bạn vô tình làm tổn thương bạn bè, người thân chỉ vì sự kiệt quệ thần kinh của chính mình.

Cái giá thứ ba là sự sụp đổ dây chuyền dẫn đến tình trạng kiệt sức hoàn toàn. Đến một ngày nào đó, cơ thể bạn sẽ cất lên tiếng nói phản kháng quyết liệt nhất: Nó sẽ đình công bằng một trận ốm thập tử nhất sinh ngay trước ngày thi tốt nghiệp hoặc ngày phỏng vấn xin việc quan trọng. Khi nằm bẹp trên giường bệnh viện, nhìn bạn bè tự tin bước vào phòng thi trong khi bản thân không thể gượng dậy nổi, bạn mới bàng hoàng vỡ lẽ ra rằng: Mọi nỗ lực hành xác trước đây chẳng những không giúp bạn tiến xa hơn, mà còn cướp đi của bạn những cơ hội vàng của cuộc đời.

Một cỗ máy làm việc không ngừng nghỉ mà không được bảo dưỡng và tra dầu mỡ định kỳ chắc chắn sẽ sớm bị cháy động cơ và trở thành đống sắt vụn vô dụng. Cơ thể bạn cũng vậy, nó là ngôi đền duy nhất mà bạn có để nương náu và theo đuổi ước mơ. Nếu bạn tự tay phá hủy ngôi đền ấy, bạn sẽ chẳng còn nơi nào để đi và chẳng còn phương tiện nào để hiện thực hóa những hoài bão của tuổi trẻ.

Ba câu hỏi tự soi để dừng việc hủy hoại thân thể và học cách yêu thương chính mình

Đứng trước sự kiệt quệ của thể xác và tâm hồn, điều bạn cần làm lúc này không phải là cố gắng tìm kiếm thêm những viên thuốc bổ đắt tiền hay những loại đồ uống tăng lực mới để tiếp tục gồng mình. Hãy tắt màn hình máy tính, buông bút xuống, hít một hơi thật sâu và can đảm nhìn vào tấm gương soi trong phòng trọ để tự hỏi lại lòng mình qua ba câu hỏi chân thành sau:

Một là, việc tôi đang thức thâu đêm và bỏ bê bữa ăn thực sự xuất phát từ niềm say mê học hỏi hay chỉ là một vở kịch tự hành xác để xoa dịu nỗi sợ hãi và cảm giác tội lỗi trong lòng?

Hãy dũng cảm đối diện với động cơ thực sự đằng sau những đêm thức trắng. Bạn thức khuya vì công việc thực sự cấp bách và đòi hỏi sự tập trung, hay vì bạn đã lãng phí cả ngày vào những việc vô bổ rồi cuống cuồng làm bù vào ban đêm? Khi bạn nhận ra rằng sự thức khuya ấy chỉ là một thói quen trì hoãn tai hại và một chiếc mặt nạ để che giấu sự thiếu kỷ luật, bạn sẽ không còn cảm thấy tự hào về đôi mắt thâm quầng của mình nữa. Hãy từ bỏ thói quen khoe khoang sự kiệt sức để học cách làm việc khoa học và hiệu quả vào ban ngày.

Hai là, nếu một ngày cơ thể này đổ gục và phải nhập viện điều trị dài ngày, những lời khen ngợi xã giao trên mạng xã hội có thể đứng ra gánh vác cơn đau và tương lai thay cho tôi hay không?

Hãy suy nghĩ thật chín chắn về hậu quả lâu dài của những tổn thương thể xác. Những nút thích trên mạng xã hội, những lời tán dương hời hợt từ bạn bè sẽ trôi qua rất nhanh và hoàn toàn vô nghĩa khi bạn phải nằm trên giường bệnh đối mặt với những cơn đau đớn. Không ai có thể sống thay, đau thay hay chịu đựng bệnh tật thay cho bạn. Sự công nhận từ người khác không xứng đáng để bạn phải đánh đổi bằng sức khỏe và tính mạng của mình. Hãy học cách trân quý từng nhịp thở, từng bữa ăn ngon và từng giấc ngủ sâu của bản thân.

Ba là, tôi có đủ can đảm để thiết lập ranh giới nghỉ ngơi tử tế, kiên quyết đi ngủ đúng giờ và tin rằng mình vẫn là một người có giá trị ngay cả khi không làm việc hay không?

Nghỉ ngơi không phải là một phần thưởng mà bạn phải đạt được thành tích xuất sắc mới dám tận hưởng, nghỉ ngơi là một quyền lợi cơ bản và là điều kiện tiên quyết để duy trì sự sống. Hãy dũng cảm đặt ra nguyên tắc ngừng mọi công việc trước 23:00 (11 giờ đêm), đóng máy tính lại và cho phép cơ thể được tái tạo năng lượng. Khi bạn dám buông bỏ nỗi bất an về sự bận rộn ảo, bạn sẽ tìm thấy sự tự do đích thực trong tâm hồn và một nguồn sức sống dồi dào để chinh phục những chặng đường dài phía trước.

“Một cơ thể kiệt quệ không bao giờ có thể gánh vác nổi một ước mơ lớn, và sự tỉnh táo để biết khi nào cần dừng lại mới là biểu hiện cao nhất của lòng dũng cảm.”

Mời bạn cùng đọc thêm bài viết Tự chăm sóc sức khỏe khi sống xa nhà với ngân sách sinh viên chắt chiu để nắm vững cẩm nang dinh dưỡng và lịch sinh hoạt khoa học bảo vệ thể lực đường dài.