Có một nghịch lý rất phổ biến ở những bạn trẻ có lòng tự trọng cao và tinh thần trách nhiệm tốt: bạn sẵn sàng thức trắng đêm để giúp đỡ một đồng nghiệp hay bạn bè cùng nhóm, nhưng khi chính bản thân gặp bế tắc, bạn lại thà cắn răng chịu đựng một mình chứ nhất quyết không chịu mở lời nhờ ai giúp đỡ.
Nỗi ngại ngùng này thường được ngụy trang dưới chiếc áo của sự lịch thiệp: “Ai cũng đang bận rộn cả, mình sang hỏi làm phiền người ta thì ngại lắm”. Nhưng cái giá phải trả cho sự lịch thiệp méo mó đó lại là những ngày dài chìm trong lo âu, tiến độ công việc bị tắc nghẽn nghiêm trọng, và cuối cùng cả tập thể phải gánh chịu hậu quả từ một sự cố lẽ ra có thể giải quyết chỉ trong năm phút đối thoại.
Bạn tự biến mình thành một ốc đảo cô độc giữa văn phòng, tự giam mình trong chiếc lồng kính của sự e ngại và sự kiêu hãnh ngấm ngầm.
Ngồi ôm việc một mình đến kiệt sức vì ngại nhờ đồng nghiệp hỗ trợ
Hãy cùng nhìn lại một tình huống rất quen thuộc trong môi trường làm việc hay học tập hằng ngày.
Bạn được giao phụ trách một phần công việc mới liên quan đến việc xử lý dữ liệu và lập báo cáo tài chính cho dự án. Khi bắt tay vào làm, bạn phát hiện ra công thức tính toán trên phần mềm nội bộ liên tục báo lỗi. Bạn đã thử tìm kiếm trên mạng, lục lại tài liệu hướng dẫn cũ suốt ba tiếng đồng hồ nhưng vẫn không tìm ra nguyên nhân.
Bên cạnh bạn, chỉ cách một dãy bàn làm việc, là một anh đồng nghiệp kỳ cựu đã gắn bó với hệ thống này suốt mấy năm. Anh ấy chắc chắn chỉ cần nhìn lướt qua màn hình khoảng hai phút là có thể chỉ ngay cho bạn biết biến số nào đang bị xung đột.
Nhưng bạn làm gì? Bạn ngập ngừng nhìn sang. Bạn thấy anh ấy đang gõ bàn phím, hoặc đang đeo tai nghe, hoặc đơn giản là vẻ mặt trông có vẻ nghiêm nghị. Tâm trí bạn lập tức kích hoạt một chuỗi độc thoại đầy phán xét:
Anh ấy đang tập trung cao độ, mình sang hỏi bây giờ thì vô duyên và làm đứt mạch suy nghĩ của người ta.
Mình đã vào làm được mấy tháng rồi mà vẫn hỏi câu ngớ ngẩn này, khéo người ta lại đánh giá mình năng lực yếu kém.
Thôi ráng ngồi mày mò thêm chút nữa, chắc tí nữa là tìm ra cách sửa thôi.
Và thế là bạn tiếp tục ngồi cắm cúi. Ba tiếng biến thành sáu tiếng, sáu tiếng biến thành hai ngày. Bạn thức đến hai giờ sáng ở nhà để thử từng cách trong sự bực bội và bất lực.
Đến hạn chót nộp báo cáo, khi người quản lý hỏi tài liệu, bạn đành phải lí nhí thừa nhận rằng hệ thống bị lỗi và mình chưa làm xong. Khi anh đồng nghiệp bên cạnh nghe chuyện, anh ấy ngạc nhiên thốt lên: “Ủa, cái lỗi định dạng ngày tháng này hệ thống bị hoài mà, sao hôm trước em không gọi anh chỉ cho đúng hai phút là xong rồi?”.
Lúc đó, bạn ngồi chết lặng. Sự ngại ngùng mà bạn tưởng là chu đáo thực chất đã biến bạn thành người làm chậm trễ cả guồng quay công việc chung. Bạn không chỉ làm mất thời gian của chính mình, mà còn làm sứt mẻ sự tin cậy mà mọi người dành cho bạn.
Chiếc bẫy tự ôm đồm này không bắt nguồn từ việc bạn thiếu chăm chỉ, mà nó xuất phát từ một hệ thống suy nghĩ sai lầm về bản chất của sự nhờ vả nơi công sở.
Tự biến mình thành ốc đảo cô độc vì sợ làm phiền người khác
Để tháo gỡ rào cản tâm lý này, tụi mình cần nhìn thẳng vào ba ngộ nhận kinh điển thường thấy ở những người hay ngần ngại:
Ngộ nhận thứ nhất là nghĩ rằng ai cũng cảm thấy phiền phức khi bị nhờ giúp đỡ. Thực tế ngoài đời hoàn toàn ngược lại: con người luôn có xu hướng đánh giá thấp khả năng người khác sẵn lòng giúp mình. Tụi mình thường tưởng tượng rằng đồng nghiệp sẽ cau có, bực bội hay xem thường mình. Nhưng sự thật là đại đa số mọi người đều rất vui lòng giúp đỡ nếu lời nhờ vả được đưa ra một cách lịch thiệp, rõ ràng và biết tôn trọng thời gian của họ. Việc được người khác hỏi ý kiến một cách đúng mực không hề làm người ta khó chịu, mà trái lại, nó khiến họ cảm thấy năng lực và kinh nghiệm của mình được coi trọng.
Ngộ nhận thứ hai là sợ bị coi là yếu kém hoặc sợ mang nợ ân huệ. Bạn sợ rằng nếu mở lời nhờ, người ta sẽ nghĩ bạn không làm được việc, hoặc bạn sẽ mang một món nợ tình cảm nặng nề không biết khi nào mới trả được. Nhưng môi trường làm việc chuyên nghiệp là nơi trao đổi giá trị sòng phẳng. Hôm nay bạn nhờ đồng nghiệp hướng dẫn một thao tác kỹ thuật, ngày mai bạn hoàn toàn có thể hỗ trợ lại họ ở một mảng việc khác mà bạn rành rẽ hơn. Sự phối hợp qua lại đó chính là chất keo xây dựng nên tình đồng nghiệp bền vững, chứ không phải là sự xin xỏ một chiều.
Ngộ nhận thứ ba là cái bẫy muốn làm người hùng đơn độc. Từ thời đi học, tụi mình bị ám thị rằng làm bài là phải tự làm một mình, nhìn bài hay hỏi bạn là quay cóp, là gian lận. Nhiều bạn đem nguyên tư duy thi cử đó vào công ty, muốn tự tay làm hết mọi việc từ đầu đến cuối để chứng minh bản thân giỏi giang. Nhưng trong một tập thể hiện đại, sức mạnh của bạn không nằm ở việc bạn tự gánh vác cả thế giới trên vai, mà nằm ở khả năng kết nối và phối hợp trơn tru với những người xung quanh.
Ôm việc một mình tạo ra rủi ro cho cả guồng quay công việc
Để vượt qua cảm giác ngần ngại khi mở lời, bạn cần nhìn nhận sự việc qua bài toán vận hành chung thay vì chỉ nhìn vào sự ngại ngùng của cá nhân.
Thứ nhất, người ôm việc một mình luôn là điểm nghẽn nguy hiểm nhất của dự án. Bạn có thể nghĩ rằng mình đang rất nỗ lực khi ngồi cặm cụi gánh vác một mình đến tận đêm khuya. Nhưng dưới góc nhìn của người quản lý, sự im lặng đó là một rủi ro lớn. Khi bạn gặp bế tắc mà không lên tiếng sớm, toàn bộ tiến độ của những khâu tiếp theo sẽ bị đình trệ theo. Người dẫn dắt sợ nhất không phải là nhân sự hỏi nhiều, mà là những nhân sự luôn miệng bảo mọi chuyện vẫn ổn để rồi đến sát giờ nộp bài mới báo là không làm được. Mở lời nhờ giúp đỡ đúng lúc chính là hành động có trách nhiệm với cả tập thể.
Thứ hai, tự bơi một mình là sự lãng phí thời gian và nguồn lực của tổ chức. Mỗi người trong một nhóm có những thế mạnh và kinh nghiệm rất khác nhau. Có những việc bạn phải ngồi mò mẫm suốt cả ngày trời mà vẫn lúng túng, nhưng với một người có kinh nghiệm, họ chỉ cần năm phút để chỉ cho bạn đi đúng hướng. Việc bạn tự giam mình trong bế tắc đồng nghĩa với việc bạn đang lãng phí cả một ngày lương và năng lượng quý báu của bản thân.
Thứ ba, sự sòng phẳng trong hợp tác bắt đầu từ việc dám mở lời. Khi bạn không bao giờ nhờ ai giúp, bạn cũng vô tình dựng lên một bức tường ngăn cách khiến đồng nghiệp ngại tìm đến bạn khi họ cần. Hãy xem việc nhờ vả công việc như một lời mời hợp tác lành mạnh: tụi mình cùng nhau tháo gỡ một khúc mắc để việc chung chạy nhanh hơn, rồi sau đó cùng nhau chia sẻ niềm vui hoàn thành công việc.
Cách nhờ vả lịch sự, gãy gọn mà không biến mình thành gánh nặng
Dưới đây là ba bước thực hành rất cụ thể giúp bạn tự tin mở lời nhờ vả một cách tinh tế, gãy gọn và khiến người được nhờ luôn cảm thấy thoải mái hỗ trợ:
Bước một, áp dụng quy tắc mười lăm phút tự thử nghiệm trước khi hỏi. Để không bao giờ bị xem là người lười biếng hay thích ỷ lại, hãy tự mình tìm tòi trong khoảng mười lăm đến ba mươi phút đầu tiên. Hãy tra cứu tài liệu, thử vài phương án khả thi và ghi nhớ lại những gì mình đã làm. Nhưng nếu sau bốn mươi lăm phút mà bạn vẫn hoàn toàn đứng yên tại chỗ, đó là lúc bắt buộc phải đứng dậy đi hỏi. Khi bạn đến gặp người khác và nói rõ: “Em đã thử cách này và cách kia nhưng vẫn bị lỗi ở bước này”, người ta sẽ lập tức tôn trọng bạn vì thấy bạn đã thực sự cố gắng trước khi mở lời.
Bước hai, mở lời gãy gọn theo công thức ba điểm. Khi nhờ một đồng nghiệp đang bận rộn, hãy tránh những câu hỏi vu vơ làm mất thời gian như “Anh có rảnh không em hỏi tí” hay “Chỗ này làm sao anh chỉ em từ đầu với”. Thay vào đó, hãy nói thẳng ba ý:
- Nêu ngắn gọn việc mình đang làm và chỗ mình đang bị kẹt.
- Chỉ rõ chính xác điểm mình cần giúp: “Em chỉ nhờ anh xem giúp em khoảng hai phút xem đoạn công thức này bị sai ở đâu thôi ạ”.
- Giới hạn thời gian và cho người ta lối thoát lịch sự: “Nếu bây giờ anh đang bận dở tay, lát nữa lúc nào anh giải lao em xin phép qua bàn hỏi anh một chút nhé”. Cách nói này giúp người nghe hoàn toàn chủ động sắp xếp thời gian mà không cảm thấy bị làm phiền.
Bước ba, báo cáo kết quả và sẵn sàng hỗ trợ lại khi có dịp. Đừng bao giờ phạm sai lầm là nhận được sự giúp đỡ xong thì im thin thít quay về chỗ ngồi. Sau khi áp dụng thành công cách người ta chỉ, hãy nhắn lại một tin nhắn ngắn: “Nhờ gợi ý hai phút ban nãy của anh mà em sửa xong lỗi rồi, em cảm ơn anh nhiều nhé”. Người giúp sẽ cảm thấy sự hỗ trợ của mình thực sự có ích. Đồng thời, hãy luôn để ý xem mình có thể giúp lại họ điều gì, dù là một việc rất nhỏ. Sự đàng hoàng qua lại đó sẽ biến một lần nhờ vả công việc thành một mối quan hệ đồng nghiệp gắn kết và tin cậy lâu dài.
Mở lời nhờ giúp đỡ không làm giảm đi giá trị hay lòng tự trọng của bạn. Nó chỉ chứng minh rằng bạn là một người làm việc tỉnh táo, biết quý trọng thời gian của tập thể và biết cách cùng người khác đi xa hơn trên con đường sự nghiệp.
"Mở lời nhờ giúp đỡ đúng lúc không phải là thừa nhận sự yếu kém, mà là bản lĩnh của một người biết đặt kết quả chung lên trên sự e ngại cá nhân."
Mời bạn cùng đọc thêm bài phản tư Ngại mở lời nhờ vả vì sợ làm phiền người khác để nhìn thấu nỗi sợ vô hình và học cách kết nối cởi mở với những người xung quanh.