Vừa tuần trước, bạn và người đồng nghiệp ấy còn ngồi cạnh nhau ở góc quán quen sau giờ tan tầm. Hai người cùng chia nhau cốc trà đá, cùng bức xúc về một bản yêu cầu chỉnh sửa vô lý của khách hàng và hẹn nhau cuối tuần đi xem phim. Thế nhưng, sáng thứ hai đầu tuần, một email thông báo từ phòng nhân sự được gửi đến toàn công ty. Bạn của bạn chính thức được cất nhắc lên vị trí trưởng nhóm, trở thành cấp trên trực tiếp, người sẽ phân chia nhiệm vụ và đánh giá kết quả công việc hàng tháng của bạn.
Cảm xúc đầu tiên ùa đến thường là một mớ bòng bong khó tả. Một mặt, bạn mừng cho thành công của người bạn thân thiết. Nhưng mặt khác, một thoáng chông chênh, hụt hẫng và ngượng ngùng bỗng len lỏi vào tâm trí. Khi hai người bước vào phòng họp, bạn không biết nên xưng hô như thế nào cho phải phép. Bạn nên tiếp tục gọi tên thân mật như mọi ngày, hay phải chuyển sang cách nói chuyện khách sáo, giữ kẽ? Liệu sự thân thiết cũ có khiến những người khác trong nhóm bàn tán rằng bạn đang được ưu ái ngầm?
Tình huống người bạn cùng trang lứa trở thành sếp là một trong những khúc quanh thử thách nhất trong chặng đường đi làm của người trẻ. Nếu không có một sự thấu hiểu chín chắn và cách hành xử sòng phẳng, mối quan hệ ấy rất dễ rơi vào hai tình huống đáng tiếc: Hoặc là lợi dụng sự thân tình để suồng sã, thiếu kỷ luật, hoặc là dần trở nên xa cách, bằng mặt nhưng không bằng lòng rồi đánh mất luôn cả tình bạn đẹp.
Khoảng cách vô hình xuất hiện sau một tờ quyết định bổ nhiệm
Khi một người đồng nghiệp bước lên nấc thang mới, động lực quyền lực trong mối quan hệ lập tức thay đổi. Đây là một thực tế khách quan của bất kỳ tổ chức nào. Hôm qua, hai bạn là những người ngang hàng cùng chia sẻ một vị thế. Hôm nay, người bạn ấy phải chịu trách nhiệm về kết quả chung của cả tập thể, trong đó có từng sản phẩm do chính tay bạn làm ra.
Sự lúng túng thường bắt đầu từ những chi tiết rất nhỏ nhặt trong sinh hoạt văn phòng. Khi đi ăn trưa cùng cả phòng, bạn chợt nhận thấy người bạn mới lên chức có vẻ dè dặt hơn khi tham gia vào những câu chuyện phiếm. Ở vị trí mới, họ không còn có thể thoải mái buôn chuyện hay cùng than thở về công ty như trước, vì mỗi lời nói của một người quản lý đều có sức nặng và sự ảnh hưởng đến tinh thần tập thể. Nếu bạn không hiểu điều này mà vẫn hồn nhiên trêu đùa hay lôi những bí mật riêng tư ra nói giữa đám đông, bạn vô tình đẩy người bạn của mình vào thế khó xử tột cùng.
Ở chiều ngược lại, chính bạn cũng bắt đầu cảm thấy ngần ngại. Mỗi khi nhận được một phản hồi thẳng thắn hoặc yêu cầu sửa việc từ người bạn ấy, lòng tự ái của bạn rất dễ bị tổn thương. Bạn thầm nghĩ rằng tại sao hôm trước nó cũng làm sai như thế mà hôm nay lại lên giọng chỉ bảo mình? Sự nhạy cảm quá mức đó khiến những lời góp ý công việc thuần túy bỗng chốc bị diễn giải thành sự trịch thượng hay xa cách.
Nguy hiểm hơn, áp lực từ ánh nhìn của những đồng nghiệp xung quanh cũng bắt đầu xuất hiện. Nếu người bạn ấy khen ngợi bạn, người ta có thể xì xào rằng có sự thiên vị bạn bè. Nhưng nếu người bạn ấy nghiêm khắc với bạn để chứng minh sự công bằng, bạn lại cảm thấy ấm ức vì cho rằng bạn mình đang đối xử bất công với mình. Sự giằng xé giữa tình bạn cá nhân và nghĩa vụ công việc tạo nên một rào cản tâm lý vô hình, khiến cả hai người đều cảm thấy ngột ngạt.
Nguồn gốc sâu xa của sự hụt hẫng và nỗi sợ bị bỏ lại
Sự hụt hẫng khi thấy bạn bè cùng trang lứa tiến nhanh hơn mình là một phản ứng tâm lý hết sức bình thường của con người. Chúng ta thường có xu hướng so sánh bản thân với những người gần gũi nhất. Khi một người xa lạ thành công, bạn cảm thấy ngưỡng mộ từ xa. Nhưng khi một người ngồi ngay cạnh mình, ăn cùng một món, làm cùng một dự án được thăng chức, trong lòng bạn khó tránh khỏi cảm giác tự ti và lo âu.
Cội nguồn tâm lý của nỗi bất an này thường bắt đầu từ những năm tháng tuổi thơ và ghế nhà trường. Bạn hãy nhớ lại cảm giác năm mười lăm tuổi, khi bạn và đứa bạn thân cùng thức đêm học bài, nhưng trong buổi họp phụ huynh, bạn ấy được xướng tên học sinh giỏi xuất sắc còn bạn thì nhận về những lời nhắc nhở từ gia đình. Nỗi sợ bị đem ra so sánh, nỗi sợ mình kém cỏi và cảm giác bị tụt lại phía sau vô tình khắc sâu vào tâm trí, khiến bạn dễ phản ứng phòng thủ mỗi khi thấy bạn bè đạt được một cột mốc quan trọng hơn mình.
“Khoảng cách lớn nhất giữa hai người bạn nơi công sở không phải là vị trí trên sơ đồ tổ chức, mà là khi một người cố dùng tình bạn để né tránh trách nhiệm, còn người kia dùng quyền lực để chối bỏ sự chân thành.”
Bên cạnh đó, bạn cũng cần nhìn vào tâm lý của chính người bạn vừa được lên chức. Họ đang phải đối diện với một áp lực khổng lồ mà người ngoài cuộc khó lòng thấu hiểu. Họ vừa phải chứng minh năng lực quản lý với cấp trên, vừa phải duy trì hiệu quả công việc của nhóm, lại vừa phải tìm cách hòa nhập với một vị thế hoàn toàn mới. Họ cũng sợ bị mang tiếng là kiêu ngạo, sợ làm tổn thương bạn bè cũ, và sợ thất bại trong vai trò mới. Khi bạn hiểu được sự cô đơn và gánh nặng của người quản lý mới, lòng trắc ẩn sẽ thay thế cho những đố kỵ nhỏ nhen.
Thay vì nhìn nhận sự kiện này như một mất mát, bạn có thể nhìn nhận nó như một cơ hội quý giá để quan sát và học hỏi. Việc một người thân thiết được bổ nhiệm chứng minh rằng tổ chức có không gian để người trẻ phát triển, và bạn hoàn toàn có thể là người tiếp theo nếu tích lũy đủ năng lực và uy tín cần thiết.
Góc nhìn quản trị sòng phẳng để bảo vệ cả công việc lẫn tình bạn
Trong quản trị hiện đại, sự rõ ràng chính là lòng tốt lớn nhất. Để bảo vệ một tình bạn đẹp trong môi trường làm việc, cách duy nhất là phải xây dựng một ranh giới sòng phẳng và chuyên nghiệp giữa công việc và đời sống cá nhân.
Một người bạn chân chính nơi công sở không bao giờ đòi hỏi đặc quyền hay sự châm chước. Bạn cần hiểu rằng người bạn của mình đang gánh vác trách nhiệm giải trình với cả tổ chức. Nếu họ vì nể nang bạn mà bỏ qua một lỗi sai, họ đang vi phạm nguyên tắc công bằng đối với toàn bộ các thành viên khác trong nhóm. Tình bạn thực sự phải là điểm tựa để người kia hoàn thành tốt vai trò của mình, chứ không phải là hòn đá tảng níu chân họ lại.
Sự sòng phẳng thể hiện ở việc bạn chủ động tôn trọng quyền hạn và các quyết định công việc của cấp trên. Trong phòng họp và trong các trao đổi công việc, bạn hãy đối xử với bạn mình như một nhà quản lý thực thụ: Lắng nghe chỉ đạo, phản hồi logic, tuân thủ đúng hạn và bảo đảm chất lượng cam kết. Sự hợp tác đàng hoàng và trách nhiệm của bạn chính là món quà lớn nhất giúp người bạn ấy vững vàng trong vị trí mới.
Ngược lại, bạn cũng cần bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình bằng năng lực chứ không bằng quan hệ. Hãy để kết quả công việc lên tiếng. Khi bạn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bằng chính mồ hôi và trí tuệ của mình, không một ai có thể gán ghép thành quả của bạn với sự thiên vị cá nhân. Sự độc lập và tự trọng nghề nghiệp sẽ giúp bạn ngẩng cao đầu trước mọi đồng nghiệp trong công ty.
Bốn nguyên tắc vàng để làm việc ăn ý và giữ trọn sự tôn trọng
Để giữ được cả sự nghiệp hanh thông lẫn một tình bạn bền chặt qua những biến động nơi công sở, bạn hãy ghi nhớ và thực hành bốn nguyên tắc sau đây:
1. Phân định không gian công việc và không gian cá nhân
Hãy tạo ra một công tắc chuyển đổi rõ ràng giữa hai không gian. Khi bước qua cánh cửa văn phòng, hai người là cấp trên và cấp dưới có cùng mục tiêu chung là đưa dự án về đích. Hãy sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, xưng hô lịch sự và tôn trọng kỷ luật chung của phòng ban.
Nhưng khi giờ làm việc kết thúc và hai người ngồi lại trong một quán ăn, hãy gác lại chuyện chức danh sang một bên. Đừng biến những buổi gặp mặt cá nhân thành những buổi báo cáo công việc kéo dài, và cũng tuyệt đối không dùng không gian riêng tư để xin xỏ hay dò la những bí mật công ty.
2. Chủ động trao đổi thẳng thắn ngay từ ngày đầu
Một cuộc trò chuyện cởi mở giữa hai người là điều vô cùng cần thiết. Bạn có thể chủ động hẹn người bạn ấy một buổi nói chuyện chân thành để thống nhất cách làm việc chung. Hãy nói rõ rằng bạn hoàn toàn ủng hộ họ trong vai trò mới, và bạn mong muốn họ cứ thẳng thắn phê bình, chỉ bảo trong công việc như một người sếp thực thụ mà không cần phải e dè hay sợ bạn phật lòng.
Sự chủ động này sẽ giải tỏa một tảng đá tâm lý khổng lồ đang đè nặng lên vai người bạn của bạn. Khi sự thẳng thắn được thiết lập ngay từ đầu, hai bên sẽ tránh được những hiểu lầm và ngượng ngùng không đáng có trong suốt quá trình phối hợp sau này.
3. Tuyệt đối không đứng ngoài lề hay làm khó bạn mình
Trong nhiều tập thể, khi một người trẻ được thăng chức, những nhân sự khác có thể có thái độ thăm dò hoặc bất hợp tác ngầm. Là một người bạn thân thiết, điều tồi tệ nhất bạn có thể làm là hùa theo những lời bàn tán tiêu cực đó hoặc tỏ thái độ thờ ơ, mặc kệ bạn mình tự bơi trong khó khăn.
Hãy là một nhân tố tích cực trong nhóm. Sự ủng hộ ở đây không phải là nịnh bợ hay bênh vực mù quáng, mà là sự nghiêm túc hoàn thành tốt phần việc của mình, sẵn sàng đóng góp ý kiến mang tính xây dựng và lan tỏa tinh thần trách nhiệm đến mọi người xung quanh.
4. Tự xây dựng lộ trình phát triển của riêng mình
Cách tốt nhất để không cảm thấy hụt hẫng khi nhìn thấy thành công của người khác là bạn phải bận rộn với chính mục tiêu của cuộc đời mình. Mỗi người đều có một thời điểm và một lộ trình trưởng thành riêng biệt. Người bạn ấy có thế mạnh về quản lý con người và tổ chức công việc, còn bạn có thể có thế mạnh về chuyên môn sâu, nghiên cứu sáng tạo hay kết nối đối tác.
Khi bạn tập trung toàn bộ tâm sức vào việc nâng cao giá trị bản thân, bạn sẽ nhận ra rằng thành công của bạn bè không hề làm lu mờ giá trị của bạn. Ngược lại, việc có một người bạn tài giỏi, hiểu mình và cùng tiến bước trên con đường sự nghiệp là một điều may mắn lớn lao mà không phải ai cũng có được.
“Tình bạn đích thực nơi công sở là điểm tựa để cả hai cùng tiến bộ, chứ không bao giờ là cái cớ để đòi hỏi sự nhân nhượng hay trốn tránh trách nhiệm.”
Góc Nhìn Phản Tư Từ Gnolirt
Bạn có từng cảm thấy chông chênh, tự ti và sợ bị xem là người tầm thường khi bạn bè cùng trang lứa gặt hái thành công? Mời bạn đọc thêm góc phản tư Nỗi sợ mình là người bình thường và áp lực phải trở nên đặc biệt để học cách trân trọng sự bình dị và giải tỏa áp lực bên trong.