Bước từ miền quê lên giảng đường thành phố lớn và cách hòa nhập đàng hoàng

Chuyến xe khách đường dài cọc cạch dừng bánh tại bến xe miền Đông vào một buổi sáng sớm mờ sương. Bạn bước xuống xe với chiếc ba lô sờn vai và một bao tải dứa đựng đầy gạo, khoai lang cùng mớ cá khô mẹ gói ghém cẩn thận từ quê mang lên. Xung quanh bạn, tiếng còi xe máy inh ỏi, dòng người tấp nập vội vã lướt qua nhau trong làn khói bụi đặc quánh của đô thị phồn hoa. Đứng giữa ngã tư đường rộng thênh thang ngập tràn những tòa nhà cao chọc trời và những biển hiệu quảng cáo rực rỡ, bạn thấy mình bỗng trở nên nhỏ bé, ngơ ngác và lạc lõng đến tội nghiệp.

Bước chân vào giảng đường đại học trong những tuần đầu tiên, sự choáng ngợp ban đầu nhanh chóng biến thành một nỗi tự ti vô hình gặm nhấm tâm can. Ngồi trong lớp học máy lạnh sang trọng, xung quanh bạn là những bạn trẻ sinh ra và lớn lên ở thành phố với phong thái tự tin, ăn mặc sành điệu và nói năng lưu loát. Mỗi lần giơ tay phát biểu bài, chất giọng đặc sệt ngữ điệu miền quê của bạn khiến vài người bạn phía sau khúc khích cười trêu. Bạn ngượng chín mặt, vội vã ngồi thụp xuống và tự nhủ từ nay sẽ im lặng tuyệt đối để không ai nhận ra mình là đứa nhà quê.

Nỗi mặc cảm xuất thân khiến nhiều bạn trẻ rơi vào hai thái độ sai lầm: Một là thu mình lại trong vỏ ốc cô độc, tự cô lập bản thân và căm ghét sự phồn hoa của thành phố, hai là gồng mình học đòi theo những thú vui xa xỉ, cố gắng bắt chước cách ăn mặc, cách nói chuyện của người thành thị và cảm thấy xấu hổ mỗi khi ai đó nhắc đến quê hương của mình. Cả hai con đường ấy đều làm tổn thương sâu sắc nhân cách của bạn. Hòa nhập thực sự không bao giờ đòi hỏi bạn phải chối bỏ gốc gác. Người có bản lĩnh là người biết học hỏi những điều văn minh của đô thị trong khi vẫn giữ trọn sự chân chất, kiên cường và lòng biết ơn sâu nặng đối với mảnh đất quê nhà.

Cú sốc văn hóa đô thị và nỗi tự ti mang tên giọng nói địa phương

Khoảng cách vô hình giữa sinh viên tỉnh lẻ và sinh viên thành thị là một thực tế tâm lý hiển hiện trong hầu hết các trường đại học lớn. Khi rời khỏi lũy tre làng hay những con đường làng quen thuộc, bạn bước vào một thế giới vận hành theo những quy ước hoàn toàn mới lạ. Những kỹ năng đời sống mà bạn thành thạo như cấy lúa, bắt cá, chặt củi bỗng nhiên trở nên vô dụng giữa lòng thành phố. Ngược lại, những điều tưởng chừng như hiển nhiên đối với bạn bè thành thị như đi xe buýt điện, đặt hàng qua ứng dụng, sử dụng thang cuốn trung tâm thương mại hay gọi món trong một quán cà phê máy lạnh lại khiến bạn lúng túng và bối rối khôn cùng.

Sự tự ti lộ rõ nhất qua phương tiện giao tiếp hằng ngày: Giọng nói và vốn từ vựng. Mỗi vùng miền trên đất nước đều có những thanh điệu, thổ ngữ và cách phát âm đặc trưng riêng biệt. Khi bước vào môi trường đại học đa vùng miền, việc bạn nói quá nhanh hoặc dùng nhiều từ ngữ địa phương khiến người khác khó nghe là điều rất tự nhiên. Tuy nhiên, sự vô ý thức của một vài người bạn thành phố qua những câu đùa cợt vô duyên như: “Nói gì mà líu la líu lo như chim hót vậy?”, “Dịch hộ tao tiếng địa phương với!” dễ dàng khoét sâu vào lòng tự ái của người trẻ mới lớn.

Nhiều bạn sinh viên vì quá sợ bị chê cười đã cố gắng ép mình thay đổi giọng nói một cách gượng gạo. Bạn cố uốn lưỡi bắt chước giọng Hà Nội hay giọng Sài Gòn nhưng lại nói lơ lớ nửa nạc nửa mỡ, khiến bản thân càng trở nên mất tự nhiên và gượng gạo hơn. Mỗi khi gọi điện về cho bố mẹ ở quê, bạn phải lén lút trốn ra góc ban công vắng vẻ nói thật nhỏ vì sợ bạn cùng phòng nghe thấy ngữ điệu quê hương của mình. Sự giằng xé giữa việc muốn hòa nhập với môi trường mới và nỗi xấu hổ về nguồn gốc sinh thành tạo nên một áp lực tinh thần vô cùng ngột ngạt.

Sự tự ti về xuất thân còn kéo theo nỗi sợ hãi trong các mối quan hệ bạn bè. Bạn tự động rút lui khỏi những buổi liên hoan hay đi cà phê cuối tuần vì sợ không đủ tiền trả theo hóa đơn chia đều của cả nhóm. Bạn nhìn chiếc xe máy số cà tàng phủ đầy bụi đất quê hương của mình mà thấy e dè trước bãi giữ xe toàn xe tay ga đắt tiền của trường. Cứ như thế, bạn tự dựng lên một bức tường vô hình ngăn cách mình với thế giới xung quanh, biến những năm tháng sinh viên thành một chuỗi ngày phòng thủ và mặc cảm.

Nỗi sợ bị khinh thường và bài học về sự giàu có từ ký ức tuổi thơ

Tại sao sự khác biệt về hoàn cảnh kinh tế và xuất thân địa lý lại có sức tàn phá ghê gớm đối với tâm lý của một người trẻ đến như vậy? Cội nguồn của nỗi mặc cảm này thường bắt nguồn từ đứa trẻ mười ba tuổi năm xưa, từng cảm nhận được ánh mắt coi thường của người đời đối với sự nghèo khó của gia đình mình. Có thể bạn từng chứng kiến cảnh người lớn bị chủ nợ đòi tiền gay gắt, từng thấy bố mẹ phải khép nép xin xỏ họ hàng giàu có, hoặc từng bị bạn bè tiểu học chê bai vì đôi dép rách vá chằng vá đụp.

Những trải nghiệm ấu thơ đầy tủi nhục ấy đã hình thành trong đầu bạn một niềm tin sai lầm: Người nghèo, người nhà quê luôn ở vị thế thấp kém hơn người thành phố giàu có. Bạn đồng nhất giá trị con người với những món đồ khoác lên mình: Quần áo hàng hiệu, điện thoại đời mới, nơi chốn sinh ra và số dư tài khoản ngân hàng. Khi bước chân lên thành phố, bạn mang theo nguyên vẹn chiếc kính lọc méo mó ấy để nhìn nhận bản thân và xã hội, tự đặt mình vào vị trí của một công dân hạng hai trước những hào nhoáng bề ngoài của đô thị.

Nhưng bạn đã quên mất một sự thật căn bản: Nơi bạn sinh ra là số phận ngẫu nhiên mà bạn không thể lựa chọn, nhưng con người bạn trở thành hoàn toàn nằm trong tầm tay của bạn. Những vết phèn trên đôi bàn chân cha mẹ, những giọt mồ hôi mặn chát trên đồng ruộng đã nuôi nấng bạn khôn lớn, giúp bạn thi đỗ vào cánh cổng trường đại học danh giá bằng chính năng lực thực học của mình. Xuất thân miền quê không phải là một vết nhơ để giấu giếm, đó là một kho tàng của sự kiên cường, sức chịu đựng gian khổ và lòng trắc ẩn sâu sắc mà nhiều người sinh ra trong nhung lụa không bao giờ có được.

Khi bạn hiểu được cội nguồn sức mạnh của sự chân chất, bạn sẽ không còn cảm thấy cần phải cúi đầu trước bất kỳ sự hào nhoáng giả tạo nào. Bạn sẽ nhìn nhận sự phồn hoa của thành phố bằng đôi mắt của một người học hỏi văn minh chứ không phải bằng tâm thế của một kẻ học đòi tự ti.

“Gốc gác miền quê không làm bạn thấp kém đi một phân nào, chính sự nỗ lực vươn lên từ gian khó mới tạo nên cốt cách đáng trọng nhất của một con người.”

Góc nhìn sòng phẳng về giảng đường đại học và sự công bằng của tri thức

Hãy nhìn nhận giảng đường đại học một cách hoàn toàn sòng phẳng và tỉnh táo. Cánh cổng trường đại học là một trong những sân chơi bình đẳng và dân chủ nhất của xã hội. Khi bước vào phòng thi hay khi làm bài tập lớn, giảng viên chấm điểm dựa trên độ sâu sắc của tư duy, chất lượng của bài nghiên cứu và năng lực giải quyết vấn đề thực tế, chứ không ai chấm điểm dựa trên việc bạn sinh ra ở quận trung tâm hay một miền quê xa xôi.

Những người bạn thành thị có thể có xuất phát điểm tốt hơn bạn về kỹ năng mềm hay khả năng ngoại ngữ ban đầu, nhưng bạn lại sở hữu những phẩm chất quý giá mà thương trường và cuộc sống đường dài vô cùng khát khao: Sự bền bỉ, tính chịu khó, lòng biết ơn và khả năng vượt qua nghịch cảnh phi thường. Một người từng quen với mưa nắng dãi dầu, từng biết quý trọng từng hạt cơm cọng rau sẽ có sức bền tinh thần lớn hơn rất nhiều so với những người được nuông chiều từ nhỏ khi phải đối mặt với những thất bại ngoài đời.

Thành phố lớn thực chất là một môi trường thử thách và rèn luyện bản lĩnh sống tuyệt vời. Nơi đây quy tụ những nguồn tri thức tiên tiến nhất, những thư viện khổng lồ, những cơ hội việc làm phong phú và những con người ưu tú từ khắp mọi miền đất nước đổ về. Bạn đến thành phố không phải để trở thành một người thành phố giả tạo, bạn đến đây để tiếp thu những điều văn minh, rèn luyện tay nghề vững chắc để sau này có thể tự nuôi sống bản thân đàng hoàng và quay trở về đóng góp cho quê hương yêu dấu.

Đừng bao giờ để sự tự ti làm bạn đánh mất dần đi khát vọng học tập. Hãy ngẩng cao đầu bước vào thư viện, ngồi vào bàn học và kết bạn với những người trân trọng con người thật của bạn. Sự tự tin đàng hoàng của bạn sẽ khiến người khác phải kính trọng bạn từ sâu trong tâm hồn.

Ba bước hòa nhập văn minh mà không đánh mất gốc gác bằng công cụ sẵn có

Để tự tin bước đi trên giảng đường thành phố lớn và biến nét chân chất thành thế mạnh độc bản, bạn hãy lấy ngay một cuốn sổ tay, chiếc điện thoại và thực hiện ba bước hành động cụ thể sau:

• Bước 1: Rèn luyện kỹ năng phát âm rõ ràng và chuẩn hóa ngữ điệu giao tiếp trên sổ tay. Bạn không cần phải bỏ đi giọng quê hương, nhưng bạn cần nói tròn vành rõ chữ để mọi người cùng hiểu được. Hãy lấy điện thoại ra, ghi âm lại một đoạn văn ngắn trong sách giáo trình bạn đọc mỗi sáng. Nghe lại để nhận diện những từ ngữ địa phương mà bạn quen dùng tắt hoặc phát âm quá nhanh. Hãy tập thói quen nói chậm lại một nhịp, nhả chữ rành mạch và dùng những từ ngữ phổ thông khi làm việc nhóm hoặc thuyết trình trước lớp. Khi bạn nói chuyện từ tốn và rõ ràng, chất giọng quê hương sẽ trở thành một nét duyên dáng ấm áp rất riêng của bạn.

• Bước 2: Học hỏi các kỹ năng sống đô thị văn minh thông qua quan sát thực tế. Hãy mở cuốn sổ tay ra ghi chép lại những quy tắc ứng xử văn minh nơi công cộng mà bạn cần làm quen: Quy tắc xếp hàng khi đi xe buýt, văn hóa bấm thang máy giữ cửa cho người đi sau, cách sử dụng thư điện tử trao đổi bài tập chuyên nghiệp, cách phân loại rác tại phòng trọ. Thay vì tự ti lúng túng, hãy coi việc sống ở thành phố như một chuyến đi thực tế để tích lũy vốn sống. Khi bạn chủ động quan sát và học hỏi với thái độ khiêm nhường, bạn sẽ nhanh chóng làm chủ đời sống đô thị chỉ sau một học kỳ.

• Bước 3: Lập danh sách những giá trị cội nguồn đáng tự hào trong cuốn sổ tay cá nhân. Hãy dành một buổi tối yên tĩnh trong phòng trọ, lấy giấy bút viết ra ba điều quý giá nhất mà quê hương và cha mẹ đã trao tặng cho bạn: Tinh thần vượt khó không ngại cực khổ, sự chân thành mộc mạc trong cách đối đãi với con người, và lòng biết ơn đối với từng cơ hội học tập. Mỗi khi cảm thấy chông chênh hay bị người khác trêu chọc, hãy mở trang sổ này ra đọc lại. Nó sẽ là điểm tựa tinh thần vững chắc nhắc nhở bạn nhớ mình là ai, mình đến từ đâu và mình đang chiến đấu vì điều gì.

---

Mời bạn cùng đọc thêm bài viết Nỗi sợ bị chê là nhà quê để nhìn sâu vào những tổn thương nguồn cội và học cách trân trọng những nét đẹp mộc mạc của chính mình.

Khi gặp phản pháo: 4 bước giữ vững lập trường

Khi bạn giữ lối sống giản dị tiết kiệm và từ chối đua đòi theo các trào lưu tiêu dùng sang chảnh, một vài người bạn có thể buông lời châm chọc: “Nhà quê lên phố mà ki bo thế!”, “Sống thành phố phải biết ăn chơi cho bằng bạn bằng bè chứ!”. Bạn hãy giữ vững sự điềm tĩnh qua bốn bước sau:

• Bước 1: Lắng dịu cảm xúc và mỉm cười nhẹ nhàng trước những lời trêu chọc. Tuyệt đối không nổi giận hay cảm thấy bị xúc phạm. Những người dùng sự chênh lệch vật chất để phán xét người khác chỉ để lộ sự nông cạn và thiếu hiểu biết của chính họ. Hãy mỉm cười và bình thản tiếp tục công việc của mình.

• Bước 2: Phân tách thước đo giá trị của người khác khỏi kế hoạch sống của bản thân. Nhận thức rõ ràng rằng bạn không có nghĩa vụ phải sống theo tiêu chuẩn xa hoa của người khác. Mỗi đồng tiền bạn tiết kiệm được hôm nay là mồ hôi nước mắt của bố mẹ ở quê và là viên gạch xây dựng tương lai tự lập của chính bạn.

• Bước 3: Trả lời ngắn gọn, thẳng thắn và tự tin về lối sống của mình. Nếu người khác tiếp tục gặng hỏi mỉa mai, hãy nhìn thẳng vào mắt họ và nói một câu nhã nhặn: “Mình quen lối sống giản dị từ nhỏ rồi, mình thấy như vậy rất thoải mái và phù hợp với mục tiêu tiết kiệm của mình.” Sự đàng hoàng và tự tin của bạn sẽ khiến họ tự khắc phải dừng những lời vô duyên lại.

• Bước 4: Kiên định với con đường học tập và dùng thực lực để khẳng định chỗ đứng. Hãy dồn toàn bộ tâm sức vào việc học tập, nghiên cứu và rèn luyện tay nghề. Điểm số xuất sắc, năng lực làm việc chăm chỉ và sự tử tế chân thành sẽ giúp bạn giành được sự nể trọng thực sự của thầy cô và bạn bè, chứng minh rằng xuất thân không quyết định đẳng cấp của một con người.