Không gian văn phòng mở buổi sáng thứ Hai bỗng chìm vào sự im lặng ngột ngạt đến nghẹt thở. Cấp trên đứng ngay trước bàn làm việc của bạn, ném tệp tài liệu xuống mặt bàn và lớn tiếng: “Làm ăn kiểu gì thế này? Số liệu lệch hẳn 20% mà cũng dám gửi cho khách hàng à? Có mỗi việc kiểm tra lại trước khi gửi mà làm cũng không xong!”.
Mọi ánh mắt của đồng nghiệp xung quanh lập tức đổ dồn về phía bạn. Mặt bạn nóng bừng, tai ù đi và tim đập thình thịch trong lồng ngực. Một cảm giác bẽ bàng, nhục nhã và uất ức dâng lên bóp nghẹt cổ họng bạn. Bạn chỉ muốn thu dọn đồ đạc trên bàn, lao ngay ra khỏi công ty và nộp đơn xin nghỉ việc để trốn chạy khỏi ánh nhìn ái ngại của mọi người.
Bị chỉ trích gay gắt công khai là một trong những cú sốc tâm lý đau đớn nhất mà bất kỳ người trẻ nào mới đi làm cũng có thể trải qua. Nhưng chính cách bạn phản xạ trong 10 phút sau sự cố đó sẽ quyết định bạn là một người non nớt bị cảm xúc đánh gục, hay là một nhân sự có bản lĩnh và tư duy chuyên nghiệp thực sự.
Cảm giác bẽ bàng và tê liệt khi bị phê bình công khai nơi công sở
Khi bị mắng mỏ công khai, điều làm tổn thương bạn sâu sắc nhất không phải là việc phát hiện ra lỗi sai trong công việc, mà là cảm giác lòng tự trọng bị chà đạp trước đám đông. Trong văn hóa công sở, hình ảnh chuyên nghiệp là tài sản quý giá nhất của mỗi người. Khi hình ảnh đó bị sứt mẻ trước mắt đồng nghiệp, tâm trí bạn tự động kích hoạt trạng thái báo động đỏ.
Phản xạ tự nhiên đầu tiên của hầu hết mọi người là co cụm phòng thủ hoặc bộc phát chống trả. Có người chọn cách cãi lại ngay tại chỗ để bảo vệ danh dự, đổ lỗi cho sự thiếu sót của phòng ban khác hoặc sự chỉ đạo mù mờ của sếp. Ngược lại, có người chọn cách cúi đầu im lặng hoàn toàn trong sự run rẩy, nước mắt chực trào ra và rơi vào trạng thái tê liệt suy nghĩ. Cả 2 cách phản ứng này đều khiến tình huống trở nên tồi tệ hơn.
Sự bẽ bàng này thường kéo theo những chuỗi ngày dằn vặt sau đó. Bạn bước vào công ty với tâm trạng nơm nớp lo sợ, tưởng tượng rằng đồng nghiệp đang xì xào bàn tán sau lưng mình, và sếp đã gạch tên bạn khỏi danh sách những người có cơ hội thăng tiến. Bạn mất ngủ hàng đêm, liên tục tua đi tua lại khoảnh khắc bị mắng trong đầu và dần đánh mất niềm tin vào năng lực của bản thân.
Nguồn gốc tâm lý của phản xạ phòng thủ và nỗi sợ bị xem là kém cỏi
Nỗi đau đớn dữ dội khi bị cấp trên mắng trước mặt mọi người thực ra không bắt đầu từ ngày bạn đi làm. Nó bắt đầu từ đứa trẻ mười lăm tuổi năm xưa, từng bị giáo viên gọi đứng dậy phạt trước cả lớp, hoặc từng bị bố mẹ mắng mỏ thậm tệ trước mặt họ hàng trong những bữa cơm gia đình.
Đứa trẻ ấy lớn lên với một vết thương sâu sắc về sự xấu hổ. Trong tâm trí non nớt năm xưa, việc mắc sai lầm bị đánh đồng với việc bản thân là một kẻ tồi tệ, không xứng đáng được tôn trọng. Vì vậy, khi người sếp lớn tiếng chỉ trích nơi công sở, đầu óc của bạn không phân biệt được đây chỉ là một sự cố chuyên môn trong công việc, mà nó đánh thức toàn bộ nỗi sợ hãi tuổi thơ về việc bị ruồng bỏ và coi thường.
Chính sự liên kết vô thức này khiến bạn phản ứng thái quá. Bạn không nhìn thấy một văn bản bị sai số liệu, mà bạn nhìn thấy một sự phủ nhận hoàn toàn giá trị con người bạn. Bạn nghĩ rằng sếp ghét bỏ mình, đồng nghiệp khinh thường mình, và sự nghiệp của mình coi như chấm dứt. Nhận ra được nguồn gốc tâm lý này là bước đi cốt lõi đầu tiên để bạn tháo ngòi nổ cảm xúc và nhìn nhận sự việc một cách tỉnh táo.
Tách biệt cảm xúc cá nhân khỏi vấn đề chuyên môn trong quản trị công việc
Môi trường công sở vận hành dựa trên hiệu quả công việc và trách nhiệm kinh tế, không phải là một gia đình ấm áp nơi mọi người luôn nhẹ nhàng dỗ dành nhau. Cấp trên của bạn cũng là một con người chịu áp lực rất lớn từ ban giám đốc, khách hàng và doanh số. Khi một sự cố xảy ra làm ảnh hưởng đến tiến độ chung, việc họ mất bình tĩnh và buông ra những lời khó nghe là một thiếu sót trong kỹ năng quản trị của họ, nhưng đó là một phần thực tế của thương trường mà bạn phải học cách đối diện.
Bí quyết để đứng vững nơi công sở là năng lực tách đôi sự việc: Tách riêng cảm xúc và thái độ của sếp ra một bên, và đặt lỗi sai kỹ thuật của công việc sang một bên.
- Thái độ lớn tiếng, gắt gỏng của sếp là vấn đề cảm xúc của họ, bạn không thể kiểm soát được và không cần phải gánh lấy sự tiêu cực đó vào lòng.
- Nhưng con số sai lệch 20% trong bản báo cáo là trách nhiệm công việc của bạn, và đó là thứ duy nhất bạn cần tập trung toàn lực để giải quyết.
Khi bạn không biến sự việc thành một cuộc đụng độ cái tôi cá nhân, bạn sẽ thoát khỏi vai trò nạn nhân. Bạn không còn cảm thấy nhục nhã hay tức tối, mà nhìn nhận sai lầm như một bài học nghiệp vụ đắt giá để hoàn thiện kỹ năng làm việc của mình.
Ba bước ứng xử sòng phẳng và lấy lại vị thế chuyên nghiệp sau sự cố
Để biến một sự cố bẽ bàng thành cơ hội chứng minh bản lĩnh và sự trưởng thành nơi làm việc, hãy thực hiện dứt khoát 3 bước sau:
Bước 1: Giữ im lặng trong 60 giây và ghi chép trung thực dữ liệu cốt lõi
Khi cấp trên đang trong cơn giận dữ cao độ, mọi lời giải thích, thanh minh hay biện bạch của bạn lúc này đều sẽ bị coi là cãi chày cãi cối và chỉ khiến ngọn lửa bùng to hơn. Hãy hít một hơi thật sâu, giữ cho lưng thẳng, ánh mắt nhìn thẳng một cách bình thản và tuyệt đối không ngắt lời.
Hãy mở sổ tay ra, ghi lại chính xác những điểm cốt lõi mà sếp đang phàn nàn: file số liệu nào bị sai, gửi cho khách hàng lúc mấy giờ, ảnh hưởng cụ thể là gì. Sau khi sếp dứt lời, hãy đáp lại bằng một câu ngắn gọn, chắc nịch với tông giọng trầm ấm: “Em đã nắm rõ vấn đề sai lệch số liệu này. Em xin lỗi vì đã để xảy ra sơ suất làm ảnh hưởng đến công việc chung. Em sẽ kiểm tra lại toàn bộ dữ liệu ngay lập tức và gửi lại phương án xử lý cho anh trước 14:00 chiều nay”. Một câu trả lời tập trung vào giải pháp sẽ lập tức dập tắt cơn giận của đối phương.
Bước 2: Chủ động hẹn một cuộc trao đổi riêng sau khi đã hạ hỏa
Sau khi cơn giận của cả 2 bên đã lắng xuống và bạn đã tìm ra nguyên nhân gốc rễ của lỗi sai, hãy nhắn tin xin sếp một cuộc gặp riêng 10 phút vào cuối buổi chiều. Đừng bao giờ bàn luận tiếp về sự cố đó trước mặt cả phòng.
Trong phòng họp riêng, hãy thể hiện sự chuyên nghiệp của mình:
- Nhận trách nhiệm rõ ràng về phần việc của mình mà không đổ lỗi cho hoàn cảnh.
- Trình bày bản báo cáo đã được chỉnh sửa chuẩn xác kèm theo phương án khắc phục hậu quả với khách hàng.
- Thẳng thắn và lịch sự chia sẻ về ranh giới giao tiếp: “Em hoàn toàn nhận lỗi về sự sơ suất này và rất cảm ơn anh đã chỉ ra. Tuy nhiên, nếu lần sau có điểm nào chưa tốt, em rất mong anh có thể gọi riêng em vào phòng góp ý để em lắng nghe và sửa đổi hiệu quả nhất”.
Khi bạn dám đối thoại sòng phẳng và có chừng mực, cấp trên sẽ nhìn bạn bằng một con mắt hoàn toàn khác: Một nhân sự có trách nhiệm và có lòng tự trọng cao.
Bước 3: Thiết lập quy trình kiểm tra kép để không bao giờ tái phạm
Lời xin lỗi chân thành nhất trong công việc không phải là những lời hứa hẹn suông, mà là việc không bao giờ để cùng một lỗi sai lặp lại lần thứ 2.
Hãy rà soát lại toàn bộ quy trình làm việc cá nhân. Hãy tạo cho mình một danh sách kiểm tra trước khi gửi tài liệu: đối chiếu số liệu nguồn, kiểm tra định dạng công thức, xác nhận lại tên khách hàng. Hãy nhờ một đồng nghiệp ngồi cạnh kiểm tra chéo giúp bạn trong 2 phút đối với các báo cáo quan trọng. Khi bạn biến một vết xước nghề nghiệp thành động lực xây dựng một hệ thống làm việc chuẩn chỉ hơn, uy tín và vị thế chuyên môn của bạn sẽ được phục hồi vững chắc hơn bao giờ hết.
“Nơi công sở, người ta không đánh giá bạn qua việc bạn có từng phạm sai lầm hay không, mà đánh giá qua cách bạn đứng dậy, sửa sai và giữ vững sự đàng hoàng chuyên nghiệp sau cú ngã đó.”
Mời bạn cùng đọc thêm góc phản tư Bị so sánh với con nhà người ta để thấu hiểu sâu hơn về nguồn gốc nỗi sợ bị phán xét và cách chữa lành lòng tự trọng.