Thói quen âm thầm phá hoại khi đồng nghiệp thăng chức

Toàn thể phòng ban vừa nâng ly chúc mừng người đồng nghiệp cùng vào công ty một đợt với bạn được bổ nhiệm vào vị trí trưởng nhóm dự án mới. Bạn cũng đứng trong đám đông đó, cũng vỗ tay, cũng nở nụ cười tươi tắn và gửi lời chúc mừng chân thành bằng lời nói. Thế nhưng, tận sâu trong đáy lòng, một cảm giác đắng ngắt và ngột ngạt đang bóp nghẹt lồng ngực bạn. Bạn cảm thấy mặt mình cứng đờ lại sau lớp mặt nạ vui vẻ gượng gạo.

Hai người từng cùng nộp hồ sơ thử việc một ngày, cùng ăn những bữa cơm trưa đạm bạc và cùng chia sẻ những nỗi sợ hãi bỡ ngỡ ban đầu. Vậy mà giờ đây, người ấy đã bước lên một nấc thang mới, có phòng làm việc riêng, có mức thu nhập cao hơn và có quyền phân công nhiệm vụ cho bạn, trong khi bạn vẫn dậm chân tại chỗ với chức danh nhân viên thử việc kéo dài. Sự chênh lệch đó đánh thức một con quái vật bóng tối bên trong bạn: sự đố kỵ cay độc.

Đáng sợ hơn cả cảm giác ghen tị là sự xuất hiện của những suy nghĩ phá hoại ngầm. Trong các cuộc họp tiếp theo, bạn bắt đầu ngấm ngầm mong chờ người ấy mắc sai lầm, mong chờ dự án của người ấy gặp trục trặc để ban giám đốc nhận ra họ đã chọn nhầm người. Bạn chậm trễ gửi báo cáo khi người ấy yêu cầu, tìm cớ né tránh hỗ trợ và cảm thấy một chút hả hê méo mó mỗi khi thấy người ấy bị cấp trên quở trách. Việc để cho thói quen phá hoại ngầm này dẫn dắt là con đường nhanh nhất biến bạn thành một kẻ nhỏ nhen và tự hủy hoại tương lai nghề nghiệp của chính mình.

Góc tối đố kỵ và ảo tưởng về một cuộc chơi được mất ngang bằng

Sự đố kỵ là một trong những cảm xúc con người khó thừa nhận nhất, bởi việc thừa nhận mình ghen tị đồng nghĩa với việc thừa nhận mình kém cỏi và thua thiệt hơn người khác. Vì vậy, tâm trí chúng ta luôn tìm cách ngụy trang sự đố kỵ dưới lớp vỏ bọc của tinh thần công lý giả tạo: “Nó chẳng qua chỉ khéo nịnh sếp”, “Nhà nó có quan hệ sẵn”, hoặc “Công việc đó may mắn rơi vào tay nó chứ có gì cao siêu đâu”. Bạn cố tình hạ thấp nỗ lực và tài năng của đối phương để xoa dịu vết thương tự ái của chính mình.

Nguyên nhân sâu xa của thói quen này nằm ở tư duy khan hiếm: bạn vô thức tin rằng thành công nơi công sở là một chiếc bánh có kích thước cố định. Nếu đồng nghiệp cắt một miếng bánh lớn hơn, điều đó có nghĩa là phần bánh của bạn bị thu hẹp lại, và thành công của họ là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự thất bại của bạn. Bạn biến môi trường làm việc thành một đấu trường sinh tử, nơi bạn chỉ có thể cảm thấy an tâm khi những người xung quanh thất thế hoặc giậm chân tại chỗ giống như mình.

Từ tư duy sai lầm đó, những hành vi phá hoại ngầm bắt đầu nảy sinh một cách tinh vi. Bạn không dám đối đầu trực diện vì sợ mang tiếng xấu, nên bạn chọn cách hành xử bằng sự im lặng độc hại: cố tình giữ lại những thông tin quan trọng mà bạn biết sẽ hữu ích cho dự án của họ, bình luận bóng gió mỉa mai về năng lực của họ trong những cuộc tán gẫu riêng tư với đồng nghiệp khác, hoặc tỏ thái độ bất hợp tác ngầm. Bạn tưởng rằng những chiêu trò nhỏ nhen đó có thể kéo đối phương xuống, nhưng thực tế bạn chỉ đang tự bộc lộ sự bất an và thiếu chuyên nghiệp của bản thân.

Chiếc bẫy đố kỵ biến bạn thành một kẻ bận rộn theo dõi cuộc đời của người khác thay vì tập trung phát triển sự nghiệp của chính mình. Bạn tiêu tốn toàn bộ thời gian và năng lượng tinh thần quý giá để săm soi từng bước đi của đối thủ, để rồi khi nhìn lại, bạn nhận ra mình đã tụt lại phía sau một khoảng cách quá xa.

Nguồn gốc tâm lý so sánh từ thuở nhỏ và nỗi sợ trở thành kẻ vô hình

Tại sao thành công của một người đồng nghiệp thân thiết lại có thể gây ra vết thương lòng sâu sắc đến thế? Nguồn gốc sâu xa thường bắt nguồn từ những ám ảnh so sánh trong gia đình thuở ấu thơ. Hầu như ai trong chúng ta cũng từng là nạn nhân của hình mẫu “con nhà người ta” huyền thoại: đứa trẻ hàng xóm học giỏi hơn, đứa cháu họ ngoan ngoãn hơn hay người anh chị em tài năng hơn trong nhà. Cha mẹ thường vô tình dùng thành tích của người khác làm thước đo để chê bai và thúc ép bạn, khiến bạn lớn lên với niềm tin rằng tình yêu thương và sự công nhận chỉ dành cho người đứng ở vị trí số một.

Khi bước vào đời và thấy một người bạn đồng khóa được thăng chức trước, ký ức tủi hờn năm xưa lập tức bị đánh thức. Bạn vừa nhìn thấy một quyết định nhân sự bình thường, vừa cảm nhận đứa trẻ tổn thương bên trong mình đang hoảng loạn vì thấy mình một lần nữa bị tụt lại phía sau, một lần nữa trở thành người vô hình không được ai đoái hoài. Bạn sợ rằng mọi người sẽ nhìn bạn bằng ánh mắt thương hại, và nỗi sợ đó biến thành sự tức tối hướng về phía người vừa vượt lên.

Bên cạnh đó, việc so sánh với những người xa lạ trên mạng xã hội thường ít gây đau đớn hơn so với việc so sánh với những người ngay cạnh mình. Bởi vì đồng nghiệp cùng đợt có cùng độ tuổi, cùng hoàn cảnh xuất phát điểm và cùng làm việc trong một môi trường giống hệt bạn. Thành công của họ phá vỡ hoàn toàn những lời biện hộ quen thuộc của bạn: bạn không thể đổ lỗi cho hoàn cảnh hay công ty được nữa. Sự thăng tiến của họ như một chiếc gương soi thẳng vào những điểm yếu, sự lười biếng hoặc sự thiếu quyết đoán của bạn trong thời gian qua, và đó là sự thật đau đớn mà cái tôi của bạn muốn trốn chạy nhất.

Hiểu được cơ chế tâm lý này sẽ giúp bạn bao dung hơn với chính những cảm xúc đen tối của mình. Cảm giác ghen tị là một phản xạ tự nhiên của con người khi đối diện với sự chênh lệch, nhưng cho phép nó biến thành hành vi phá hoại ngầm là một sự lựa chọn nhân cách mà bạn hoàn toàn có quyền dừng lại.

Cái giá tinh thần của sự nhỏ nhen và sự tha hóa phẩm chất làm nghề

Khi bạn để cho thói quen phá hoại ngầm chi phối hành vi mỗi ngày, bạn đang phải trả một cái giá vô cùng đắt đỏ về mặt phẩm giá và uy tín nghề nghiệp. Những trò tiểu xảo công sở dù được che đậy khéo léo đến đâu cũng không thể qua mắt được những người lãnh đạo sắc sảo và những đồng nghiệp tinh ý. Thái độ bất hợp tác, sự ghen ăn tức ở toát ra từ ánh mắt, lời nói của bạn sẽ nhanh chóng bị nhận diện, và bạn sẽ bị dán nhãn là một nhân sự độc hại, thiếu tinh thần đồng đội.

Cái giá lớn hơn là sự suy đồi trong chính tâm hồn bạn. Mỗi lần bạn hả hê trước sự vấp ngã của người khác, bạn đang tự bồi đắp thêm sự hèn nhát và bất lực bên trong mình. Bạn ngầm thừa nhận rằng mình không có khả năng vươn lên bằng thực tài, nên đành phải hy vọng người khác thất bại để mình bớt cảm thấy kém cỏi. Lối suy nghĩ ký sinh đó triệt tiêu hoàn toàn lòng tự trọng và ý chí phấn đấu chân chính của một người làm nghề đàng hoàng.

Mặt khác, sự đố kỵ còn phá hủy một trong những tài sản quý giá nhất của đời sống công sở: tình bạn đồng hành. Người đồng nghiệp vừa thăng chức năm nào từng là người cùng bạn chia sẻ bao buồn vui gian khó. Nếu bạn biết thật lòng chúc mừng và hỗ trợ họ, bạn sẽ có một đồng minh quyền lực và một người bạn đáng tin cậy ở nấc thang cao hơn. Nhưng sự nhỏ nhen đã biến một người bạn thành một kẻ thù tưởng tượng, cô lập bạn giữa tập thể và khép lại những cơ hội hợp tác phát triển rực rỡ trong tương lai.

Sự hả hê khi thấy người khác gặp nạn chỉ kéo dài trong chốc lát, nhưng sự khinh bỉ mà bạn tự dành cho bản thân sẽ gặm nhấm tâm hồn bạn suốt nhiều năm tháng.

Chuyển dịch tâm điểm sang đường đua của chính mình và tự hoàn thiện

Để giải thoát mình khỏi bóng tối đố kỵ và thói quen phá hoại ngầm, bạn cần thực hiện một sự chuyển dịch căn bản trong tư duy: hãy chuyển dịch tâm điểm từ việc săm soi người khác sang việc tập trung trọn vẹn vào đường đua của chính mình. Cuộc đời không phải là một cuộc thi chạy nước rút cự ly ngắn nơi chỉ có một người về nhất, mà là một cuộc chạy ma-ra-tông dài hàng chục năm nơi mỗi người có một lộ trình và thời điểm nở hoa riêng biệt.

Hãy học cách biến sự đố kỵ thành một động lực lành mạnh để rèn luyện bản thân:

Thứ nhất, hãy can đảm nhìn nhận những ưu điểm thực sự của đối phương. Thay vì tìm cách vạch lá tìm sâu, hãy tự hỏi: Người ấy đã làm tốt điều gì mà mình chưa làm được? Họ có kỹ năng giao tiếp khéo léo hơn, họ có hồ sơ số liệu rõ ràng hơn, hay họ dám chịu trách nhiệm trước những dự án khó khăn hơn? Khi bạn chuyển từ thái độ phán xét sang thái độ học hỏi của một người cầu tiến, người đồng nghiệp thăng chức bỗng chốc trở thành một người thầy thị phạm sống động giúp bạn nhận ra những kỹ năng mình cần bồi đắp.

Thứ hai, hãy thiết lập lại mục tiêu và xây dựng hồ sơ thành tích của riêng bạn. Sự nghiệp của bạn không phụ thuộc vào việc người khác thăng tiến nhanh hay chậm, mà phụ thuộc vào việc hôm nay bạn có làm tốt hơn chính mình của ngày hôm qua hay không. Hãy dồn toàn bộ tâm sức vào việc nâng cao tay nghề, hoàn thành xuất sắc các đầu việc được giao và chủ động xây dựng cho mình những kết quả có thể đo đếm được. Khi bạn bận rộn tạo ra giá trị thật, bạn sẽ không còn thời gian rảnh rỗi để ghen tị với bất kỳ ai.

Trước khi khép lại trang nhật ký của ngày hôm nay, hãy ngồi lại trong không gian yên tĩnh và tự hỏi lòng mình 3 câu hỏi gợi mở:

Một là, mình đang thực sự bất bình vì sự bất công của tổ chức, hay lòng mình chỉ đang cay đắng vì vết thương tự ái khi thấy người khác vượt lên?

Hãy học cách thành thật tuyệt đối với lòng mình. Sự cay đắng ban đầu là điều dễ hiểu, nhưng đừng dùng những lý lẽ đạo đức giả tạo để che đậy sự đố kỵ cá nhân. Chỉ khi bạn dám dũng cảm thừa nhận cảm giác thua kém của mình, bạn mới có thể bắt đầu hành trình bình tâm lại và vươn lên bằng thực lực.

Hai là, việc mong chờ đồng nghiệp mắc sai lầm có thực sự giúp mình giỏi giang hơn hay được sếp trọng dụng hơn hay không?

Hãy nhìn thẳng vào tính vô nghĩa của sự phá hoại ngầm. Dù người ấy có thất bại, chiếc ghế đó cũng chưa chắc đã thuộc về một người luôn mang thái độ tiêu cực và bất hợp tác như bạn. Ban giám đốc chỉ cất nhắc những nhân sự có năng lực giải quyết vấn đề và có tinh thần vì tập thể, chứ không bao giờ tin cậy một kẻ phá hoại sau lưng.

Ba là, nếu mình xem thành công của đồng nghiệp như một lời nhắc nhở để đánh thức tiềm năng đang ngủ quên của bản thân, mình sẽ bắt đầu thay đổi điều gì ngay từ ngày mai?

Hãy biến sự ghen tị thành ngọn lửa nhiệt huyết để mài giũa chuyên môn. Bạn sẽ chủ động nhận thêm thử thách mới nào? Bạn sẽ học thêm kỹ năng gì để hoàn thiện bản thân? Hãy tập trung vào sự tiến bộ của chính mình, bởi đó là thứ duy nhất nằm trong tầm kiểm soát của bạn.

---

“Chúc mừng thành công của người khác bằng sự chân thành không làm bạn nhỏ bé đi, mà chứng minh bạn là một người có tâm hồn rộng mở và bản lĩnh đĩnh đạc. Đường đời rất dài, người biết tập trung vào từng bước chân của chính mình mới là người đi được xa nhất và bình an nhất.”

---