Đồng hồ điểm 18:00, bạn tắt máy tính công ty, dọn dẹp bàn làm việc và hòa vào dòng xe tấp nập để trở về nhà. Bạn tự nhủ hôm nay mình sẽ nấu một bữa cơm thật ngon, nghe một bài hát êm dịu và dành trọn buổi tối để nghỉ ngơi hồi phục sức lực sau một ngày dài cống hiến. Thế nhưng, khi vừa ngồi vào mâm cơm cùng gia đình hoặc chuẩn bị ngả lưng xuống chiếc giường êm ái lúc 20:30, chiếc điện thoại trên bàn bỗng rung lên bần bật kèm theo tiếng chuông báo tin nhắn quen thuộc.
Mở màn hình ra, tim bạn thắt lại khi nhìn thấy tin nhắn từ nhóm chat công việc hoặc trực tiếp từ cấp trên: Em ơi xem gấp số liệu này giúp anh, Khách hàng vừa gửi phản hồi em vào chỉnh sửa ngay nhé. Một cảm giác bất an và bực bội lập tức bủa vây lấy tâm trí bạn. Bạn ngập ngừng giữa hai lựa chọn đầy đau khổ: Hoặc là bật máy tính lên làm tiếp đến tận nửa đêm trong sự ức chế, hoặc là giả vờ không thấy nhưng cả buổi tối sẽ sống trong cảm giác nơm nớp lo sợ ngày mai đến công ty sẽ bị sếp khiển trách hay đánh giá là thiếu nhiệt tình.
Rất nhiều bạn trẻ mới đi làm đang rơi vào một cái bẫy vô hình: Thể xác đã rời khỏi văn phòng nhưng tâm trí vẫn bị trói chặt vào bàn làm việc 24 giờ mỗi ngày. Việc không có ranh giới rõ ràng giữa giờ làm và giờ sống vừa hủy hoại sức khỏe thể chất, vừa dần bóp nghẹt niềm vui sống của bạn.
Cái bẫy sẵn sàng phục vụ 24/7 và nỗi sợ bị đào thải
Nhiều bạn trẻ mới tốt nghiệp bước vào môi trường làm việc với một niềm tin ngây thơ rằng: Muốn được sếp quý mến và nhanh chóng thăng tiến, mình phải luôn là người phản hồi tin nhắn nhanh nhất, bất kể là 21:00 hay 23:00. Bạn hào hứng cài đặt tất cả các ứng dụng làm việc lên điện thoại cá nhân, bật chế độ thông báo ở mức to nhất và luôn để điện thoại trong tầm mắt ngay cả khi đang tắm hay chuẩn bị đi ngủ.
Thế nhưng, sự nhiệt tình không ranh giới đó nhanh chóng biến thành một tiền lệ nguy hiểm. Khi bạn luôn trả lời tin nhắn sau 5 giây vào lúc 22:00, bạn đang gửi đi một thông điệp ngầm cho cả tổ chức rằng: Tôi là người không có đời sống riêng tư, tôi luôn sẵn sàng nhận việc bất cứ lúc nào và các bạn cứ thoải mái giao việc ngoài giờ cho tôi. Cấp trên và đồng nghiệp sẽ mặc định coi sự hy sinh của bạn là điều đương nhiên, và họ sẽ tiếp tục nhắn tin giao việc vào những khung giờ vô lý nhất.
Đằng sau thói quen luôn túc trực tin nhắn là nỗi sợ bị xem là người thiếu trách nhiệm. Bạn sợ rằng nếu mình không trả lời ngay, công việc sẽ bị đình trệ và công ty sẽ nghĩ rằng bạn lười biếng. Bạn sợ bị so sánh với những đồng nghiệp khác đang chăm chỉ cày cuốc thâu đêm. Nhưng sự thật là một người luôn trong trạng thái trực chiến sẽ nhanh chóng rơi vào tình trạng kiệt quệ tinh thần. Khi bạn không có thời gian tái tạo năng lượng vào buổi tối, bạn sẽ bước vào ngày làm việc hôm sau với một cái đầu mụ mẫm, dễ cáu gắt và liên tục mắc những sai sót ngớ ngẩn.
Năng suất lao động thực chất không nằm ở số giờ bạn túc trực trước màn hình, mà nằm ở chất lượng đầu ra trong những giờ làm việc chính thức.
Nguồn gốc tâm lý của việc không dám ngắt kết nối
Thói quen cả nể và sợ từ chối tin nhắn ngoài giờ làm việc thực chất bắt nguồn từ tâm lý của một đứa trẻ ngoan luôn tìm kiếm sự chấp thuận từ người lớn. Khi còn nhỏ, bạn được khen ngợi khi luôn vâng lời tuyệt đối, luôn đáp ứng ngay lập tức mọi mệnh lệnh của cha mẹ hay thầy cô mà không bao giờ dám nói ra những mong muốn riêng của mình. Bạn lớn lên với một niềm tin vô thức rằng: Giá trị của mình chỉ tồn tại khi mình làm hài lòng tất cả mọi người xung quanh.
Khi bước chân vào công sở, bạn vô tình chuyển giao hình mẫu người lớn quyền lực đó sang hình tượng người sếp hoặc tổ chức. Bạn coi công việc là toàn bộ lẽ sống và xem sự hài lòng của sếp là thước đo duy nhất cho phẩm giá cá nhân. Bạn cảm thấy tội lỗi khi ngồi xem một bộ phim hay đi dạo trong khi hộp thư công việc vẫn còn những email chưa đọc.
Học cách thiết lập ranh giới không phải là sự ích kỷ hay nổi loạn chống đối. Đó là biểu hiện của một người trưởng thành biết tự chịu trách nhiệm về sức khỏe và cuộc đời mình. Một người biết bảo vệ không gian riêng tư của bản thân mới là người có đủ nội lực để cống hiến bền bỉ và lâu dài cho công việc.
Khi bạn dám dũng cảm đóng lại cánh cửa công việc sau giờ làm, bạn đang bắt đầu học bài học quan trọng nhất của sự tự chủ: Làm chủ thời gian và sự chú ý của chính mình.
Ranh giới lành mạnh không đẩy mọi người ra xa, mà nó dạy cho những người xung quanh biết cách tôn trọng giá trị và thời gian của bạn một cách đàng hoàng.
Góc nhìn thực tế ngoài đời về hiệu suất làm việc lâu dài
Trong quản trị doanh nghiệp hiện đại, những nhà lãnh đạo có tầm nhìn luôn hiểu rõ rằng kiệt sức của nhân viên là một trong những rủi ro lớn nhất đe dọa sự phát triển của tổ chức. Một nhân viên làm việc thâu đêm suốt sáng có thể tạo ra cảm giác bận rộn bề nổi, nhưng chất lượng các quyết định kinh doanh của người đó sẽ suy giảm nghiêm trọng. Rất nhiều sự cố tài chính hoặc lỗi vận hành tai hại đều xuất phát từ những cái đầu mệt mỏi vì thiếu ngủ.
Nguyên tắc trao đổi trong hợp đồng lao động rất sòng phẳng: Bạn bán 8 tiếng làm việc tập trung mỗi ngày cho doanh nghiệp để nhận lại mức lương tương xứng. Thời gian còn lại trong ngày là tài sản riêng tư thuộc quyền sở hữu của bạn để bạn chăm sóc bản thân, gia đình và nuôi dưỡng những sở thích cá nhân. Việc để công việc lấn át toàn bộ buổi tối và cuối tuần là một sự vi phạm trắng trợn vào quyền lợi nghỉ ngơi chính đáng của người lao động.
Một tổ chức chuyên nghiệp luôn có quy trình xử lý khủng hoảng rõ ràng thay vì trông chờ vào sự phản hồi tin nhắn ngẫu hứng của nhân viên vào ban đêm. Khi bạn biết cách tổ chức công việc khoa học trong giờ hành chính, bạn hoàn toàn có đủ tự tin để ngắt kết nối khi hết giờ làm việc mà không làm ảnh hưởng đến tiến độ chung.
Ba bước thiết lập ranh giới buổi tối văn minh và gãy gọn
Để bảo vệ trọn vẹn khoảng thời gian nghỉ ngơi buổi tối mà vẫn duy trì được chữ tín và sự chuyên nghiệp nơi công sở, bạn hãy thực hiện theo ba bước sau:
- Bước 1: Hoàn tất việc rà soát và bàn giao công việc trước 15 phút khi hết giờ làm. Trước khi đứng dậy rời văn phòng, hãy dành 15 phút cuối ngày để kiểm tra lại toàn bộ tiến độ công việc. Nếu có việc gì đang làm dở cần phối hợp tiếp vào ngày mai, hãy gửi một tin nhắn cập nhật ngắn gọn trong nhóm: Hôm nay em đã hoàn thành phần một và hai, phần ba còn lại em sẽ xử lý tiếp vào 08:30 sáng mai. Khi đồng nghiệp và cấp trên đã nắm rõ tiến độ, họ sẽ không còn lý do để nhắn tin hỏi han bạn vào buổi tối.
- Bước 2: Tắt toàn bộ thông báo ứng dụng làm việc sau 19:00. Hãy quy định một khung giờ cố định để ngắt kết nối kỹ thuật số, ví dụ như sau 19:00 mỗi ngày. Tắt thông báo của các nhóm chat công việc hoặc chuyển điện thoại sang chế độ không làm phiền. Nếu có những trường hợp thực sự khẩn cấp đe dọa trực tiếp đến hoạt động của công ty, hãy thỏa thuận trước với cấp trên một nguyên tắc: Nếu có việc khẩn cấp sinh tử cần xử lý ngay, xin sếp hãy gọi điện trực tiếp, còn các tin nhắn trao đổi thông thường em xin phép phản hồi vào đầu giờ sáng hôm sau. Việc này giúp bạn không phải liên tục nhìn chằm chằm vào màn hình.
- Bước 3: Rèn luyện kỹ năng phản hồi điềm đạm và dời lịch xử lý sang sáng hôm sau. Nếu chẳng may bạn đọc được một tin nhắn giao việc không gấp vào buổi tối, đừng vội vã mở máy tính ra làm ngay. Hãy hít một hơi thật sâu và gửi lại một câu trả lời nhã nhặn: Dạ em đã nhận thông tin từ anh, sáng mai vào giờ làm việc lúc 08:30 em sẽ ưu tiên kiểm tra và xử lý gửi anh ngay ạ. Câu trả lời này vừa thể hiện sự tôn trọng, vừa khẳng định một ranh giới chuyên nghiệp rằng buổi tối là thời gian cá nhân của bạn.
Trước khi rời khỏi bàn làm việc chiều nay, hãy dừng lại ba giây và tự hỏi lòng mình:
- Bạn đã hoàn thành trọn vẹn những nhiệm vụ quan trọng nhất trong ngày hôm nay và cập nhật tiến độ rõ ràng cho đồng nghiệp hay chưa?
- Bạn có đủ dũng khí để tắt thông báo công việc vào buổi tối và cho phép cơ thể mình được nghỉ ngơi một cách trọn vẹn?
- Bạn đang sống một cuộc đời thực sự có chiều sâu với những mối quan hệ thân thương, hay bạn đang để chiếc màn hình điện thoại điều khiển toàn bộ cảm xúc của mình?
Thử thách 15 phút hôm nay: Hãy mở cài đặt điện thoại của bạn ngay bây giờ. Bật tính năng tự động tắt thông báo cho các ứng dụng công việc từ 19:00 tối nay cho đến 08:00 sáng mai. Dành trọn vẹn buổi tối nay để đọc một cuốn sách, đi dạo cùng người thân hoặc nấu một món ăn yêu thích mà không một lần chạm vào tin nhắn làm việc.
“Người có bản lĩnh thực sự không phải là người làm việc không ngừng nghỉ, mà là người biết khi nào cần dừng lại để giữ cho tâm hồn mình luôn trong trẻo và tỉnh táo.”
Góc Nhìn Phản Tư Từ Gnolirt
Nếu bạn thấy mình thường xuyên cảm thấy bất an và lo sợ khi nhận được sự quan tâm chân thành từ người khác, mời bạn đọc thêm góc phản tư Nỗi bất an khi được yêu thương và chiếc bẫy tự làm khổ mình để học cách mở lòng đón nhận những điều tử tế.